Qlobal təbii qaz qıtlığı PROBLEM

Vaşinqton Qətərin infrastrukturunun bərpası üçün uzunmüddətli dövrü nəzərdən keçirir. Qətərin zədələnmiş qaz infrastrukturunun təmiri beş ilə qədər vaxt aparacaq və bu müddət ərzində Hörmüz boğazından nəqliyyat tam bərpa olunsa belə, qlobal bazarda qaz çatışmazlığı davam edə bilər. ABŞ Energetika Nazirliyinin məlumatına görə, Amerika mayeləşdirilmiş təbii qaz istehsalçıları artan tələbatdan istifadə edərək ixracı potensial olaraq təxminən 30% artıracaqlar. ABŞ-ın Ukraynaya qarşı sanksiyalarına və hücumlarına baxmayaraq, Rusiya da mayeləşdirilmiş təbii qaz ixracını bərpa edir.

Yaxın Şərqdən neft və qaz tədarükünün normallaşdırılması, ən yaxşı sülh dövrü ssenarisində belə, bir neçə il çəkə bilər. Bu illər ərzində ABŞ və Rusiya da daxil olmaqla alternativ ixracatçılardan enerji tədarükü daha sabit və etibarlı olduğunu sübut edir. Lakin, hazırda bu dinc ssenarinin gerçəkləşəcəyinə dair heç bir zəmanət yoxdur. Üstəlik, iqtisadi müharibənin yeni eskalasiyası ilə bağlı təhdidlər səsləndirilir.

İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun baş komandanının müşaviri Məhəmməd Rza Nəğdi şənbə günü xəbərdarlıq edib ki, İran regionda gündəlik 15 milyon barel neft hasilatını bir il ərzində dayandıra bilər. Nəğdinin istinad etdiyi həcm bütün qlobal neft istehsalının təxminən altıda birini təşkil edir.

Bazar günü husilər də oxşar təhdidlər irəli sürüblər. "Əl-Cəzirə"nin məlumatına görə, xarici işlər nazirinin müavini Hüseyn əl-Əzzi bildirib ki, "Ənsar Allah" hərəkatı ABŞ Yaxın Şərqdə sülhə mane olmağa davam edərsə, enerji ticarəti üçün vacib olan Bab əl-Məndəb boğazını bağlamağa hazırdır. Lakin İsrail və ABŞ gərginliyin azaldılması yoluna qədəm qoysalar belə, münaqişə bölgəsindən enerji təchizatı həm riskli logistika, həm də zədələnmiş infrastruktur səbəbindən etibarsız qalacaq.

Hələlik qlobal mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) ixracının azalması əsasən Qətərlə bağlıdır. Ən böyük LNG təchizatçısı qlobal tədarükün təxminən 20%-ni azaltmışdır. Mart ayında Qətərin şimalında 14 mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) istehsal qatarından ikisi və iki LNG mayeləşdirmə zavodundan biri zədələnib. ABŞ Energetika Nazirliyinin yeni proqnozuna görə, Qətərdə zədələnmiş LNG istehsal qatarlarının təmiri beş ilə qədər çəkə bilər.

ABŞ Energetika Nazirliyinin məlumatına görə, Hörmüz boğazından qaz ixracı ilə bağlı problemlər boğazdan kənardan LNG yüklərinə tələbatı artırdığı üçün ABŞ LNG ixrac terminalları 2026-cı ildə artan gücdə işləyəcək.

ABŞ Energetika Nazirliyi qlobal bazara LNG tədarükünün hazırkı itkisini gündə 10 milyard kub fut, ABŞ-dan LNG-nin hazırkı pik ixrac gücü isə gündə 18,3 milyard kub fut təşkil edir.

ABŞ Energetika Nazirliyi ABŞ-dan LNG ixracının gündə 1,9 milyard kub fut artacağını proqnozlaşdırır. ABŞ LNG ixracı 2026-cı ildə daha 9% artaraq gündə orta hesabla 17 milyard kub fut olacaq. Gələn il, 2027-ci ildə ABŞ-ın mayeləşdirilmiş təbii qaz ixracatı daha 9% artaraq gündə təxminən 1,5 milyard kub fut təşkil edəcək. Mayeləşdirilmiş qaz tədarükündəki bu artım ABŞ-da beş yeni ixrac layihəsi ilə əlaqədar olacaq.

ABŞ ixracatında ən əhəmiyyətli artım Avropada olub. ABŞ 2024-cü ildə Avropaya gündə 6,3 milyard kub fut tədarük etdiyi halda, 2025-ci ildə avropalılara rekord miqdarda - gündə 10,3 milyard kub fut satıblar. Rusiyanın Avropa qaz bazarından sıxışdırılması bu bazarı ABŞ-ın ən böyük istehlakçısına çevirib. Hazırda ABŞ-ın bütün mayeləşdirilmiş təbii qaz ixracatının təxminən 68%-i avropalılar tərəfindən alınır. Qaz bazarında dominantlığını təmin etmək üçün ABŞ Rusiyanın mayeləşdirilmiş təbii qaz ixrac layihələrinə qarşı sanksiyaları davam etdirir. Bundan əlavə, Qərb ölkələri Aralıq dənizini Rusiya mayeləşdirilmiş təbii qaz daşıyıcıları üçün bağlayan Ukrayna təxribatçılarını təşviq edirlər. Rusiyanın qaz daşıyıcısı Arctic Metagaz-a hücumdan sonra Rusiyanın İstintaq Komitəsi beynəlxalq terrorizm maddəsi ilə cinayət işi açıb. Qaz daşıyıcısı Murmansk limanından Aralıq dənizi vasitəsilə Çinə gedirdi. Malta sahillərində Rusiya gəmisinə iki hava dronu və partlayıcı qurğularla təchiz olunmuş ən azı üç pilotsuz qayıq hücum edib. Müstəntiqlərin bildirdiyinə görə, Rusiya tankerinə endirilən zərbələr nəticəsində qaz partlayışı baş verib. Agentliyin sözçüsü Svetlana Petrenkonun sözlərinə görə, Rusiya İstintaq Komitəsi Arktika Metagazına hücumun günahkarlarını və təşkilatçılarını müəyyən etməyə davam edir.

ABŞ-ın sanksiyalarına və ukraynalıların beynəlxalq terrorizm təhdidlərinə baxmayaraq, Rusiya mayeləşdirilmiş təbii qaz ixrac etməyə davam edir. Rusiya mayeləşdirilmiş təbii qazının ikinci partiyası 15 apreldə Çinə çatdırılıb. Qaz daşıyıcısı Valera (əvvəllər Velikiy Novqorod kimi tanınırdı) 25 yanvarda Finlandiya körfəzinin şimal-şərq sahilində, Leninqrad vilayətinin Vıborq rayonunda yerləşən Qazpromun Portovaya zavodunda mayeləşdirilmiş təbii qaz yükləyib.

İlk mayeləşdirilmiş təbii qaz partiyası ötən ilin 8 dekabrında Çinə çatdırılıb. Rusiyanın "Valera" qaz daşıyıcısı Avropa və Afrikanı gəzərək Çinin Beihai terminalına çatıb. Enerji və Maliyyə İnstitutunun Tədqiqat və İnkişaf direktoru Aleksey Beloqoryev izah edib ki, bu Çin limanı əvvəllər Avstraliya, ABŞ, Qətər və digər ölkələrdən mayeləşdirilmiş təbii qaz qəbul edirdi, lakin avqust ayından bəri yalnız Rusiyadan mayeləşdirilmiş təbii qaz qəbul edir.

V.VƏLİLİ