Repititorluq fəaliyyətinin təhsildə adi hal almasının səbəbi NƏDİR? EKSPERT AÇIQLADI

“Son illər Azərbaycanda repititorluq fəaliyyəti xeyli genişlənib və bu, artıq yuxarı siniflərlə məhdudlaşmır”. Bu sözləri SİA-ya açıqlamasında təhsil eksperti Rasim Həsənzadə bildirib.

Onun sözlərinə görə təəssüf ki, bu tendensiya ibtidai, hətta 1-ci sinif səviyyəsinə qədər enib: “Yəni, oxuma-yazmağı yeni öyrənən uşaqlar belə repititor yanına gedirlər. Düşünürəm ki, bu halın yaranması təsadüfi deyil və bir neçə əsas səbəbi var. Əvvəla, təhsil mühitində artan rəqabət valideynləri erkən yaşdan “hazırlıq prosesinə başlamağa” vadar edir. Valideynlər düşünür ki, övladı nə qədər tez oxuma-yazmağa, hesablamağa başlasa, gələcəkdə bir o qədər uğurlu olacaq. Xüsusilə də tanınmış məktəblərə qəbul imtahanlarının və müsabiqələrin artması bu psixologiyanı daha da möhkəmləndirib.

İkinci mühüm səbəb məktəblərdə tədrisin keyfiyyətinə etimadsızlıqdır, qısaca məktəbin nüfüzu zəifləyib. Bəzi valideynlər hesab edir ki, məktəblərdə uşaqlara verilən biliklər kifayət qədər praktiki və sistemli deyil. Nəticədə onlar düşünürlər ki, övladları məktəbdə deyil, repititor yanında “keyfiyyətli təhsil” əldə edəcək. Bu, təhsil sisteminə inamsızlığın və valideyn gözləntilərinin uyğun gəlməməsinin bir göstəricisidir. Bununla yanaşı, sosial müqayisə və təzyiq də bu prosesə gətirib çıxarır. Cəmiyyətdə “filankəsin uşağı artıq oxumağı bilir”, “bizim qonşunun uşağı hazırlığa gedir” , “xalxın balası gör necə oxuyur!” kimi müqayisələr çox yayılıb. Bu da valideynlərdə narahatlıq yaradır və nəticədə onlar övladlarını digərləri ilə eyni səviyyədə saxlamaq üçün repititor dərslərinə yönləndirirlər.

Bir başqa amil isə valideynlərin gözləntilərinin dəyişməsi ilə bağlıdır. Müasir dövrdə bir çox ailə repititorluğa yalnız öyrənmə prosesinə əlavə yardım kimi yox, həm də sosial status göstəricisi kimi baxır. Yəni “uşağım hazırlığa gedir” demək, bəzən bir növ uğur və qayğıkeş valideyn obrazı kimi qəbul olunur. Bu vəziyyətin arxasında emosional və psixoloji səbəblər də dayanır. Valideynlər övladlarının gələcəyini təmin etmək istəyərkən, bəzən onların yaş xüsusiyyətlərini, istirahət və oyun ehtiyaclarını nəzərə almırlar. Halbuki, 6–7 yaşlı uşaqlar üçün oyun və sosial qarşılıqlı münasibət təhsilin bir hissəsidir. Erkən yaşda repititor yanına getmək, uşaqlarda öyrənməyə marağın azalmasına və təhsilin stressə çevrilməsinə gətirib çıxara bilər.

Nəticə etibarilə, repititorluğun bu qədər erkən yaşlarda yayılmasının kökündə həm təhsil sistemində struktur problemlər, həm də valideynlərin psixoloji və sosial təzyiq altında qərar verməsi dayanır. Bu halın qarşısını almaq üçün məktəblərdə ibtidai təhsildən başlayaraq keyfiyyətin artırılması, valideynlərlə maarifləndirici işlərin aparılması və uşaqların təbii inkişaf tempinə hörmətlə yanaşılması vacibdir”.

Müəllif: İlkin Məmmədkərimov