Rusiya və Suriya Strateji Müttəfiqliyi: Bölgədə Güc Tarazlığı Dəyişir?

Əsəd rejimin devrilməsindən uzun müddət sonra Moskva Suriyaya rəsmi nümayəndə heyəti göndərdi. Suriya hakimiyyəti ölkənin bərpası üçün Rusiyadan təzminat tələb etdi və nəticədə iki tərəf arasında müəyyən razılıqlar əldə olundu. Lakin bu tələbin fonunda Moskvanın reaksiyası da özünü çox gözlətmədi. Rusiya rəsmiləri bəyan etdilər ki, əgər Suriya təzminat almaq istəyirsə, onda ölkədəki Rusiya bazalarının qalması təmin edilməlidir. Bu vəziyyət bir sıra sualları gündəmə gətirir. Suriya hökuməti Rusiyanın hərbi bazalarını saxlamaqda niyə maraqlıdır? Üstəlik, regionda həm dövlətlərarası maraqların toqquşması, həm də müxtəlif silahlı qruplaşmaların mövcudluğu Suriya üçün sabit gələcəyin formalaşmasını nə dərəcədə mümkün edir? Bütün bu suallar Suriya-Rusiya münasibətlərində yeni mərhələnin konturlarını cızır və gələcək regional siyasətin hansı istiqamətdə inkişaf edəcəyini müəyyən edəcək.

Bu barədə Moderator.az-a danışan Yahudi media mərkəzinin politoloqu Rüstəm Tağızadə deyib ki, Rusiyanın Suriyadakı hərbi bazaları (xüsusilə Hmeymim aviabazası və Tartus Hərbi Dəniz Qüvvələri) Aralıq dənizi və Yaxın Şərqdə gücünün proyeksiyası, NATO təsirinə qarşı durmaq və ABŞ-ın bölgədəki mövcudluğuna strateji tarazlığı təmin etmək üçün çox vacibdir.

Politoloqun sözlərinə görə, 2025-ci il danışıqları, ehtimal ki, Rusiyanın hərbi infrastrukturunu rəsmiləşdirmək və potensial olaraq genişləndirmək, onilliklər boyu mövcudluğunu təmin etmək məqsədi daşıyır.  Bu, Rusiyanın regional münaqişələrdə və enerji dəhlizlərində təsir rıçaqlarını saxlamaq məqsədi ilə üst -üstə düşə bilər:

“Rusiyanın mövcudluğu İran milislərinin fəaliyyətini istəmədən asanlaşdırarsa və İsrailin daha çox hava hücumuna səbəb olarsa, İranın Suriyada möhkəmlənməsi ilə bağlı narahatlıqlar güclənə bilər. Suriyada Rusiya ilə koordinasiya Moskva-Tehran-Dəməşq oxunu möhkəmlədə bilər ki, bu da regional güc dinamikasına təsir edə bilər, xüsusən Suriyanın şərqi kimi mübahisəli bölgələrdə. ABŞ və Aİ, çox güman ki, bu addımı sabitliyi pozan, bazanın genişləndirilməsində iştirak edən qurumlara potensial olaraq ikinci dərəcəli sanksiyalar tətbiq etmək kimi pisləyəcək.  Diplomatik gərginlik arta bilər, xüsusən də Rusiyanın mövcudluğu İŞİD-ə qarşı mübarizəni və ya humanitar yardımı çətinləşdirərsə...

Suriyanın razılığı rəsmi suverenlik problemlərini neytrallaşdırsa da, BMT münaqişənin uzamasına və siyasi həll səylərinə mane olan xarici hərbiləşdirmə ilə bağlı narahatlıqlarını artıra bilər”.

Politoloq əlavə edib ki, İqtisadi sanksiyalar (məsələn, Ukrayna münaqişəsi) fonunda bazaların saxlanması Rusiyanın müdafiə büdcəsini gərginləşdirə bilər:

“Suriyanın öz iqtisadi kövrəkliyi maddi faydaları məhdudlaşdırsa da, Suriya xərcləri ödəmək üçün resurs güzəştləri (məsələn, neft, yenidənqurma müqavilələri) təklif edə bilər. Asimmetrik asılılıq Suriyanın danışıqlar gücünü məhdudlaşdırsa da, Dəməşq borcdan azad olmaq və ya infrastruktura Rusiya sərmayəsini artırmaq üçün baza sazişlərindən istifadə edə bilər. Təkmilləşdirilmiş Rusiya bazaları ABŞ-ın hegemonluğuna meydan oxuyan və NATO-nun cənub cinahının təhlükəsizliyini çətinləşdirərək, Moskvanın Yaxın Şərqdə əsas güc brokeri rolunu gücləndirir. Çinin Bir Kəmər və Yol Təşəbbüsü (BRI) üçün dolayı təsirlər, Rusiyanın dəstəklədiyi stabil Suriya kimi, Çinin strateji-iqtisadi məqsədlərinə uyğun olaraq BRI infrastruktur imkanları təklif edə bilər”.

 “Rusiya-Suriya danışıqları Moskvanın Yaxın Şərqdəki strateji təsirini gücləndirmək, Əsədi gücləndirən, Qərbin maraqlarına meydan oxuyan və regional ittifaqları yenidən formalaşdıran davamlı hərbi mövcudluğu təmin etmək niyyətini vurğulayır.  Bu addım Rusiyanın qlobal güc statusunu gücləndirməklə yanaşı, NATO ilə gərginliyi gücləndirmək, Suriyanın suverenliyini çətinləşdirmək və İsrail və Türkiyə kimi regional aktyorlar üçün təhlükəsizlik hesablamalarını dəyişmək riski daşıyır.  Nəticə, çox güman ki, Suriyanın daha geniş böyük güc rəqabətlərində proxy döyüş meydanı kimi rolunu davam etdirəcək”,- deyə Rüstəm Tağızadə şərh edib.

Mehin Mehmanqızı