Rusiyanın xammal iqtisadiyyatı dağılır...

...Neftin qiymətinin düşməsi, rublun anormal möhkəmlənməsi və Qərbin sanksiyalarının güclənməsi Rusiya iqtisadiyyatının xammal “ürəyini” vurdu.

SİA-nın məlumatına görə, Rosstat xəbər verir ki, 2025-ci ilin birinci rübündə neft və qaz hasil edən şirkətlərin xalis mənfəəti demək olar ki, yarıya qədər azalıb.

“The Moscow Times” yazır ki, üç ayda büdcənin hər üçüncü rublundan asılı olan neft-qaz korporasiyaları bir il əvvəlki 1,445 trilyonla müqayisədə 789,5 milyard rubl qazanıblar.

Neft emalı zavodlarının rentabelliyi demək olar ki, sıfıra enib. Rüb ərzində neft məhsulları istehsalçıları 4,5 milyard rubl - 95,7 faiz və ya bir il əvvəlkindən 23 dəfə az gəlir əldə ediblər. Ümumilikdə, Rusiyanın ÜDM-nin 14 faizini və büdcə gəlirlərinin yarısını təmin edən xammal sənayesi xalis mənfəətinin 38 faizini itirib: yəni keçən ilin birinci rübündəki 1,759 trilyon rublla müqayisədə 1,098 trilyon rubl...

Neftin qiymətinin düşməsi ilə neft şirkətlərinin hesabları boşalır: əgər yanvarda Rusiya Uralının bir barreli xaricə 66 dollara satılırdısa, martın sonunda qiymət 59 dollara, mayın sonunda isə 52 dollara düşüb.

Bloomberg-in məlumatına görə, bu, neft ixracından gələn valyuta gəlirlərini həftədə 1,2 milyard dollar olmaqla, son 2,5 ilin ən aşağı səviyyəsinə endirib.

...Daha sonra Rusiya büdcəsi "çarpışmağa" başladı: may ayında onun neft və qaz gəlirləri 34 faiz azaldı və beş ay ərzində kəsir Maliyyə Nazirliyinin ilkin planından təxminən üç dəfə çox idi - 1,2 trilyon rubla qarşı 3,4 trilyon rubl...

Energetika və Maliyyə İnstitutunun ekspertləri yazır ki, Qərb sanksiyalarının sərtləşdirilməsi – yeni “kölgə donanması” tankerlərinin “qara siyahı”ya salınması və “qiymət tavanı”nın bir barel üçün 60 dollardan 45 dollara endirilməsi ilə – neft şirkətləri üçün “çətin dövrlər” və büdcə üçün ağrı vəd edir.

...Artıq sanksiyalar altında olan 426 tanker var - Kremlin "kölgə donanmasının" yarısı - və bu gəmilərin əksəriyyəti qlobal neft ticarətindən kənarlaşdırılıb.

Lakin qiyməti 60 dollardan aşağı olan Rusiya nefti Yunanıstan gəmi sahibləri tərəfindən daşınır və “qiymət tavanı” aşağı salınarsa, onu nəql etməkdən imtina edəcəklər.

...IEF yazır ki, ABŞ Avropanın qiymət tavanını aşağı salmaq qərarına qoşularsa, “ehtimal ki, Rusiyadan dəniz yolu ilə neft ixracında” və “bu ilin ikinci yarısında neft gəlirlərində daha da azalma olacaq”.

Freedom Finance Global analitiki Vladimir Çernov hesab edir ki, xəzinə neft və qaz gəlirlərindən 800 milyard rubl itirə bilər.

Qiymətlərin düşməsi fonunda neft şirkətləri bahalı kreditlər kontekstində şirkətlərin inkişafına daha çox vəsait buraxmaq üçün dividend ödənişlərini azaltmağa çalışacaqlar. Lakin hakimiyyət buna müqavimət göstərəcək.

… Rusiya Federasiyası Hökuməti yanında Maliyyə Universitetindən İqor Yuşkov hesab edir.

…Bir çox problemlər var ki, şirkətlərin rəhbərliyini (ödənişlərdə) ən azı ehtiyatlı davranmağa vadar edir, digər tərəfdən onların payı olan dövləti büdcədə artan boşluqları bağlamağa və büdcəyə daha çox pul daxil olmaq üçün dividendlərin artırılmasına lobbiçilik edəcəklər.

Bunu deyən Yuşkov, hökumətin xəzinə kəsirini örtmək üçün neft hasilatçılarının vergi yükünü artırmaq barədə düşünəcəyini istisna etmir.

Əli Babayev