Şagirdlərin texnologiya vərdişlərinə sərhəd qoyulur ? EKSPERT RƏYİ

Məktəb insan münasibətlərinin məkanıdır, telefon isə bu əlaqələri pozur

Dərs vaxtı da, tənəffüs zamanı da mobil telefondan istifadə qəti şəkildə yolverilməzdir

Fransa Prezidenti Emmanuel Makronun növbəti tədris ilindən liseylərdə mobil telefonların istifadəsini qadağan etməklə bağlı açıqlaması dünyada yenidən təhsil və texnologiya münasibətlərini gündəmə gətirib. 

Makron, mövcud qanuna görə, orta məktəblərdə artıq telefonların qadağan olunduğunu xatırladıb və bu qaydanı liseylərdə də genişləndirməyi istədiyini bildirib. Təklif olunan tədbirlərdən biri, sosial media platformalarına giriş yaşının 15 olmasıdır. Prezident həmçinin xarici qüvvələr tərəfindən aparılan informasiya savaşına qarşı hazırlıqlı olmaq və sosial mediada kiberzorakılıqla mübarizəni gücləndirmək niyyətindədir.

Fransa Prezidentinin vurğuladığı məqamlar, əslində, bütün ölkələr üçün aktuallığını qoruyan məsələlərdir. Rəqəmsal asılılıqların sürətlə artdığı bir dövrdə məktəblərin bu tendensiya qarşısında müdafiəsiz qalması həm sosial, həm psixoloji, həm də tədris baxımından ciddi nəticələr doğurur.

Bu baxımdan Azərbaycanda vəziyyət də fərqli deyil. Son illər təhsil müəssisələrində telefon istifadəsi ilə bağlı qaydalar tez-tez gündəmə gəlib, məhdudiyyətlərin tətbiqi ilə bağlı müxtəlif təkliflər səsləndirilib. Lakin praktiki mənzərə göstərir ki, valideynlərin övladları ilə daim əlaqədə olmaq istəyi, təhlükəsizlik narahatlıqları və bəzən də övladlarına nəzarəti asanlaşdırmaq məqsədilə telefonlar demək olar ki, hər bir şagirdin gündəlik həyatının ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Bunun nəticəsi olaraq dərs prosesində sosial şəbəkələrə daxil olmaq, oyun oynamaq, müəllimlə dialoq zamanı laqeydlik və intizam qaydalarının pozulması halları artmaqdadır. Hətta bəzi məktəblərdə telefon istifadə qaydalarına əməl olunmaması, mobil cihazın dərs mühitini tamamilə kölgədə qoyması artıq adi mənzərə kimi qəbul edilir. Məsələ təkcə texnologiyanın məktəb qapısından içəri daxil olması deyil, onun şagirdin təfəkkürünə, sosial münasibətlərinə və təhsil nəticələrinə təsiri artıq dərin və çoxşaxəlidir. Bu səbəbdən telefon istifadəsi ilə bağlı qərarlar yalnız inzibati məhdudiyyət kimi deyil, gələcək nəsillərin psixoloji sağlamlığı və təhsil keyfiyyəti üçün strateji yanaşmanın vacib tərkib hissəsi kimi dəyərləndirilməlidir.

Təhsil İşçilərinin Həmrəyliyi Alyansının (TİHA) sədri, təhsil eksperti Əmrah Həsənli “Şərq”ə açıqlamasında bildirib ki, məktəb uşaqların texnologiya ilə bağlı vərdişlərinin sərhədlərinin müəyyənləşdirildiyi yerdir: “Mobil telefonun uşaqdan böyüyə hər kəsin gündəlik həyatında onun rolu danılmazdır. Amma məktəb bu vərdişin sərhədlərinin müəyyənləşdirildiyi yerdir. Burada məsələ təkcə qadağa deyil, uşağın diqqətinin, tərbiyəsinin və sosial davranışının necə formalaşmasıdır.

Hazırda Azərbaycanda bu istiqamətdə mühüm addımlar atılır. Məktəbəqədər və Ümumi Təhsil üzrə Dövlət Agentliyinin məlumatına görə, artıq 300-dən çox məktəbdə “Şagird davranış qaydaları”na əsasən dərs zamanı mobil telefon, planşet və digər cihazların istifadəsi qadağan edilib. Bu, pilot layihə kimi tətbiq olunur və gələcəkdə bütün məktəbləri əhatə etməsi planlaşdırılır. Elm və təhsil naziri Emin Əmrullayev də bu prosesin 329 məktəbdə uğurla sınaqdan keçirildiyini bildirib. Məqsəd sadədir: şagirdin diqqətini yalnız tədrisə yönəltmək və sosial öyrənmə mühitini bərpa etmək”.

Ə.Həsənli qeyd edib ki, dövlət bu prosesin institusional səviyyədə aparılmasına dəstək verməlidir: “Məsuliyyət məktəblə valideyn arasında bərabər bölünməlidir, lakin sərhədləri aydın çəkməklə. Məktəb qaydanı müəyyən edir və tətbiqinə cavabdeh olur. Dərs vaxtı da, tənəffüs zamanı da mobil telefondan istifadə qəti şəkildə yolverilməzdir. Çünki tənəffüsdə belə, telefon uşağın sosial ünsiyyətini, sinifdaxili münasibətini və emosional inkişafını məhdudlaşdırır. Məktəb rəhbərliyi, müəllimlər və pedaqoji şura bu intizamı qorumaq üçün həm nəzarət, həm də maarifləndirmə mexanizmləri tətbiq etməlidirlər. Dövlət isə bu prosesin institusional səviyyədə aparılmasına dəstək verməli, məktəbləri texniki və hüquqi baxımdan təmin etməlidir.

Valideynin rolu isə uşağın davranışını evdə formalaşdırmaqla başlayır. Texnologiyanın düzgün istifadəsi, dərs və sosial həyat arasında balansın qurulması valideynin nəzarətindən keçməlidir. Uşağa “məktəb-öyrənmə, ev-istirahət” prinsipi aşılanmalıdır. Əgər evdə bu fərq öyrədilməzsə, məktəbin qoyduğu qadağa da nəticə verməyəcək. Mənim fikrimcə, məktəbdə mobil telefonun istifadəsinə ümumiyyətlə yol verilməməlidir. Nə dərs zamanı, nə də tənəffüsdə. Məktəb mühiti insan münasibətlərinin, ünsiyyətin, birgə düşünməyin və öyrənməyin məkanıdır. Telefon bu münasibətləri süni şəkildə kəsir, uşağı həm müəllimdən, həm də dostlarından uzaqlaşdırır.

Cəmiyyət olaraq biz texnologiyaya qarşı deyilik, amma onu həyatımızın mərkəzinə çevirməyə də borclu deyilik. Məktəb elə bir məkandır ki, orada əsas dəyər informasiya deyil, insan münasibətidir. Buna görə də telefon məktəbdə yox, həyatın digər sahələrində öz yerini tapmalıdır”.