Saxta audit hesabatları İqtisadiyyata görünməyən ZƏRBƏ

Son illərdə Azərbaycanda audit xidmətlərinə münasibət tədricən dəyişir. Amma təəssüf ki, bu sahədə bəzi mənfi tendensiyalar mövcuddur. Belə ki, bir çox şirkətlər üçün audit artıq maliyyə şəffaflığını təmin edən vacib proses deyil, sadəcə “qanuni tələb” kimi görülür. Yəni hesabat hazırlanır, Maliyyə Nazirliyinə təqdim olunur və məsələ bununla bitir. Lakin rəqəmlərin arxasındakı risklərə, auditor tövsiyələrinə, maliyyə intizamına diqqət yetirən azdır.
Mövcud qanunvericilikdə belə hallara qarşı real məsuliyyət mexanizminin olmaması vəziyyəti daha da dərinləşdirir. Cərimələr isə ədalətli mexanizmə əsaslanmadığından, audit mədəniyyətinin formalaşmasına xidmət etmir. 
 

MÖVZU İLƏ BAĞLI:
Anar Bayramovdan şirkətlərə XƏBƏRDARLIQ – “Bu sənədi rəsmiləşdirməsələr, ciddi zərərlə ÜZLƏŞƏ BİLƏRLƏR"

Nəticədə həm sahibkarlar, həm auditorlar, həm də dövlət bu prosesdə itirən tərəf olur.
Mövzu ilə bağlı Bizim.Media-ya danışan iqtisadiyyat üzrə fəlsəfə doktoru, Azərbaycanın fəxri auditoru, “Invest Finance MMC”nin rəhbəri Anar Bayramov bildirdi ki, hazırda bir çox şirkətlər audit hesabatını sadəcə Maliyyə Nazirliyinin tələbi kimi yerinə yetirir: 
“Yəni “qanunda tələb var” deyə audit sifariş edilir, hesabat təqdim olunur və cərimədən yayınmaq üçün vəzifə yerinə yetirilmiş sayılır. Amma əsl problem ondadır ki, auditin içindəki rəqəmlərə, nəticələrə, tövsiyələrə baxan yoxdur. Şirkət rəhbərləri və sahibkarlar auditin real faydasını görmədiyi üçün, bu proses tədricən aktual və dəyərli funksiyasını itirir. Beləliklə, audit sadəcə “kağız üzərində” bir prosedura çevrilir, sahibkarda isə güvən hissi zəifləyir.
Bazarda bu gün təəssüf ki, qeyri-peşəkar, bəzən də saxta rəy verən auditorlar kifayət qədər çoxdur.
Belə şəxslər çox zaman ucuz qiymətə, formal sənəd hazırlayır, lakin auditin əsas məqsədi – maliyyə şəffaflığı və etimadın təminatı – tamamilə unudulur. Nəticədə sahibkar auditi formal və mənasız bir tələb kimi görür; peşəkar auditorların reputasiyası zərbə alır; dövlət orqanlarının da audit nəticələrinə inamı azalır. Bu isə uzunmüddətli baxışda audit sisteminin əsasını zəiflədir və bazarda etimadı tamamilə sarsıdır”.
Saxta rəy verən auditorlar cəzalandırılmır...
Anar Bayramov vurğuladı ki, hazırki qanunvericilikdə saxta audit hesabatı verənlər üçün konkret məsuliyyət mexanizmi yoxdur: 
“Auditorlar Palatası müəyyən intizam tədbirləri görə bilər, amma saxta, yanlış və ya sifarişli rəy verən auditor üçün real inzibati və ya cinayət məsuliyyəti tətbiq olunmur. Belə vəziyyət peşənin nüfuzuna zərbə vurur. Sahibkar da haqlı olaraq sual verir: “Əgər dövlət belə hallara göz yumursa, mən niyə bu xidmətə etibar edim?”
“Cərimələr ədalətli deyil”
Müsahibimiz qeyd etdi ki, audit hesabatı təqdim etməyən və ya gecikdirən şirkətlər üçün tətbiq olunan cərimələr bütün şirkətlər üçün eynidir: 
“Kiçik şirkət də, milyonluq dövriyyəsi olan iri şirkət də eyni məbləğ ödəyir. Bu isə ədalətli deyil və nə təsirli mexanizm yaradır, nə də audit mədəniyyətini formalaşdırır. Əslində cərimə yox, məsuliyyət və etibar sistemi qurulmalıdır”.
Həll yolu nədir?
Anar Bayramov sözügedən problemlərin həlli istiqamətində təkliflərini irəli sürüb:
“Bu sahədə vəziyyəti dəyişmək üçün real islahatlar lazımdır. İlk növbədə, Audit Məcəlləsinə ayrıca maddə əlavə edilməlidir. Həmin maddədə saxta audit hesabatı və yalan rəy tərtib edənlər üçün cəza və məsuliyyət mexanizmi nəzərdə tutulmalıdır. Cərimələr isə şirkətin dövriyyəsinə və auditin miqyasına uyğun differensial şəkildə müəyyən edilməlidir. Bundan əlavə, auditorların fəaliyyətinə müstəqil etika və keyfiyyət komitəsi nəzarət etməlidir.
 

Audit hesabatlarının doğruluğunu yoxlamaq üçün vahid elektron qeydiyyat və təsdiq sistemi yaradılmalıdır. Üstəlik, dövlət orqanları audit hesabatlarını formallıq üçün deyil, analitik məqsədlərlə istifadə etməlidir.

Audit – cərimədən yayınmaq üçün yox, maliyyə şəffaflığını təmin etmək üçün aparılmalıdır. Bu sənədlərin saxtalaşdırılmasına və dəyərsizləşməsinə qarşı qanuni tədbirlər təxirəsalınmaz şəkildə gücləndirilməlidir”.
Bizim.Media