Icma.az
close
up
RU
Menu

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

2040 cı ilə qədər qlobal iqtisadiyyatda nə baş verəcək: Azərbaycan hansı mövqedə olacaq?

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

Paşinyan Pnompendə Bakı və İrəvan arasında sülhdən danışdı

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

İran parlamenti ABŞ la danışıqların başa çatdığını açıqlayıb

Braziliya futbolunun əfsanəsi 11 il sonra futbola qayıtdı...

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

Şəhər insana nəfəs verməlidir Əbülfəz Süleymanlı Sosioloji baxış

Şəhər insana nəfəs verməlidir Əbülfəz Süleymanlı Sosioloji baxış

525.az portalından verilən məlumata görə, Icma.az xəbər yayır.

Əbülfəz Süleymanlı
Professor
[email protected]

Şəhər insanın yalnız yaşadığı məkan deyil, onun yaddaşını, münasibətlərini, gündəlik ritmini və gələcəyə dair ümidlərini daşıyan canlı sosial orqanizmdir. Buna görə şəhərin necə qurulduğu, əslində insanın necə yaşadığı, bir-biri ilə necə münasibət qurduğu və gələcəyi necə təsəvvür etdiyi ilə birbaşa bağlıdır.

Müasir şəhərlər sürətlə böyüyür, eyni zamanda daha mürəkkəb problemlərlə üzləşir. Rəqəmsallaşma, süni intellekt, ağıllı idarəetmə sistemləri və yeni nəqliyyat modelləri şəhər həyatını dəyişdirir. Bununla yanaşı, mənzil problemi, sosial bərabərsizlik, tıxac, hava çirkliliyi, yaşıllığın azalması və insanın şəhərdə özünü tənha hiss etməsi də gündəlik həyatın əsas suallarına çevrilir. Bu səbəbdən şəhər haqqında danışmaq, əslində insanın necə yaşayacağı haqqında danışmaqdır.

Bakıda keçirilən XIII Dünya Şəhərsalma Forumu – WUF13 – bu baxımdan mühüm bir fürsət yaratdı. Forum təhlükəsiz, dayanıqlı və hər kəs üçün əlçatan şəhərlər mövzusunu gündəmə gətirdi. Bu müzakirələrin arxasında sadə, amma çox vacib bir sual dayanır: şəhər kim üçündür? Avtomobil, sərmayə və vitrin üçünmü, yoxsa insan üçün?

Son illərdə dünyada “süngər şəhər”, “yaşıl şəhər”, “ağıllı şəhər”, “kompakt şəhər”, “sakit şəhər”, “yaradıcı şəhər” və “mərhəmətli şəhər” kimi anlayışların önə çıxması da bu axtarışın nəticəsidir. Bu anlayışlar bir tərəfdən suyu düzgün idarə edən, təbiətlə harmoniyada olan, texnologiyanı insanın xidmətinə verən, gündəlik həyatı qısa məsafələrdə əlçatan edən şəhəri ifadə edir; digər tərəfdən yerli mədəniyyəti, sosial həyatı və insan münasibətlərini qorumağın vacibliyini xatırladır. Hamısının ortaq sualı birdir: şəhəri insanın rahat nəfəs aldığı, ədalətli və yaşana bilən məkana necə çevirmək mümkündür?

Bu gün şəhərlərin ən böyük ehtiyacı nəfəs sahəsidir. Beton yığınları arasında sıxışan insan həm fiziki, həm də mənəvi olaraq yorulur. Parkların yaşıl koridorlarla bir-birinə bağlanması, meydanların avtomobil və otopark məkanından insanların görüşə, dayana, nəfəs ala bildiyi ictimai sahələrə çevrilməsi artıq sadəcə estetik seçim sayılmır. Bu, həm sosial, həm də ekoloji zərurətdir. Şəhərin ağciyərləri parklar, bağlar, sahil zolaqları, kölgəli küçələr, piyada yolları və uşaqların təhlükəsiz oynaya bildiyi açıq məkanlardır.

Şəhər avtomobilin sürətinə uyğun qurulanda insanın ritmi pozulur. Geniş yollar, tıxaclar, dar səkilər və səs-küylü küçələr gündəlik həyatı ağırlaşdırır. Halbuki şəhər hərəkət etmək qədər dayanmaq, görüşmək, söhbət etmək və birlikdə yaşamaq üçün də qurulmalıdır. Piyadaya, velosipedə, ictimai nəqliyyata, uşağa, yaşlıya və əlilliyi olan şəxslərə yer açan şəhər daha insani şəhərdir.

Şəhərlərimizdə ən böyük problemlərin başında gələn tıxacların azaldılması üçün kompleks yanaşma vacibdir. Zəruri yerlərdə yolların genişləndirilməsi, yeni yol qovşaqlarının salınması, işıqforların səmərəli tənzimlənməsi, ictimai nəqliyyatın keyfiyyətinin artırılması və avtobus zolaqlarının qorunması mühüm addımlardır. Bununla yanaşı, sürücülərin və piyadaların yol hərəkəti qaydalarına riayət etməsi, bir-birinə hörmət göstərməsi, bir-birini acılamaması, “haradan gəldi keçmək” vərdişindən uzaqlaşması şəhər mədəniyyətinin ayrılmaz hissəsidir.

Velosiped yolları da bu mədəniyyətin parçasıdır. Ancaq yol çəkməklə iş bitmir. Velosipeddən gündəlik nəqliyyat vasitəsi kimi istifadəni artırmaq üçün maarifləndirici və təşviqedici tədbirlər görülməlidir. Təhlükəsiz zolaqlar, dayanacaq yerləri, məktəb və universitetlərdə təşviq proqramları, iş yerlərində dəstək mexanizmləri formalaşdıqca velosiped şəhər planında görünən element olmaqdan çıxıb gündəlik həyatın bir hissəsinə çevrilə bilər.

Ağıllı şəhər anlayışı da yalnız kameralar, sensorlar və mobil tətbiqlərlə məhdudlaşmamalıdır. Texnologiya şəhər həyatını asanlaşdırdığı, sosial xidmətləri əlçatan etdiyi, idarəçiliyi şəffaflaşdırdığı zaman dəyərlidir. Kirayə qiymətləri əlçatmaz, ictimai nəqliyyat yaşlılar üçün çətin, uşaqlar üçün təhlükəsiz oyun sahələri yetərsiz qalırsa, rəqəmsal ağıllılıq yarımçıq görünür. Ağıllı şəhər insanı izləyən yox, insanı anlayan şəhər olmalıdır.

Şəhərin insaniliyini ölçmək üçün ən doğru sual budur: burada uşaq rahat böyüyə bilirmi, yaşlı rahat qocalırmı, zəif olan özünü güvəndə hiss edirmi, digər canlılara da yer varmı? Uşaq məhəlləsini tanımalı, məktəbinə təhlükəsiz gedə bilməli, parkda oynaya, ağaca toxuna, qonşunu, esnafı, yaşlını görə bilməlidir. Yaşlı insan evə çəkilməyə məcbur qalmamalı, parkda otura, küçədə rahat hərəkət edə, məhəllə həyatında görünə bilməlidir. Şəhər quşlar, ağaclar, heyvanlar və bütün ekoloji çevrə üçün də yaşana bilən məkan olmalıdır.

Bu baxımdan “mərhəmətli şəhər” anlayışı xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Mərhəmətli şəhər uşağı, yaşlını, xəstəni, əlilliyi olan şəxsi, tənha insanı, yoxsulu və köməyə ehtiyacı olanı görən şəhərdir. Məktəb, park, kitabxana, bazar, məhəllə meydanı və ictimai nəqliyyat sosial əlaqə yaradan sahələrə çevrildikdə şəhər yaşayış məkanından ortaq həyat məkanına yüksəlir.

Azərbaycan üçün bu mövzunun başqa vacib tərəfi də var. Şəhər həyatının əsasən Bakıda cəmlənməsi həm paytaxtın yükünü artırır, həm də bölgələrdə sosial həyatın zəifləməsinə səbəb olur. Region şəhərlərində mədəni, sosial, iqtisadi və təhsil imkanlarının canlı tutulması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Gəncin gələcək qurmaq, ailənin daha yaxşı xidmət almaq, tələbənin daha geniş imkan tapmaq üçün mütləq Bakıya üz tutması məcburiyyətə çevrilməməlidir.

Bölgə şəhərlərində parklar, kitabxanalar, mədəniyyət mərkəzləri, universitet mühiti, peşə imkanları, yaradıcı sənaye sahələri və ictimai məkanlar gücləndikcə yerli həyat canlanar, Bakıya həddindən artıq axın da qismən azalar. Hər bölgə şəhərinin öz ruhu, yaddaşı və insan potensialı var. Sağlam şəhər siyasəti paytaxtla yanaşı, bölgə şəhərlərini də yaşadan siyasətdir.

Bakının WUF13-ə ev sahibliyi etməsi bu mənada simvolik əhəmiyyət daşıyır. Bakı qədimliklə müasirliyin, tarixi yaddaşla yenilənmə və inkişaf dinamizminin kəsişdiyi şəhərdir. Burada şəhərlərin gələcəyinin müzakirə olunması həm Azərbaycan, həm də region üçün mühüm mesajdır: şəhərsalma texniki məsələ olmaqla yanaşı, strateji, sosial və mədəni məsələdir.

Forumdan sonra əsas sual qlobal müzakirələrin yerli şəhər həyatına necə çevriləcəyidir. Tədbirlər bitir, bəyanatlar qəbul edilir, qonaqlar gedir. Amma şəhərdə yaşayan insanlar qalır. Onların mənzil ehtiyacı, nəqliyyat problemi, yaşıllıq arzusu və təhlükəsizlik gözləntisi davam edir. Bu cür platformalar gündəlik şəhər siyasətinə, bələdiyyə düşüncəsinə, ictimai iştirak mexanizmlərinə və vətəndaş mədəniyyətinə təsir göstərdikdə həqiqi mənasını tapır.

Şəhər gələcəyin laboratoriyasıdır. Biz necə şəhər qururuqsa, elə insan münasibətləri də qururuq. Bu gün şəhərsalmanın ən vacib prinsipi sadədir: şəhərə nəfəs vermək lazımdır. Təhlükəsiz və dayanıqlı şəhər ədalətli məkan bölgüsü, canlı məhəllələr, etibarlı ictimai nəqliyyat, sosial etimad və təbiətlə barışıq əsasında qurulur.

Gələcəyin şəhəri uşağın, yaşlının, gəncin, ailənin və bütün canlıların birlikdə nəfəs ala bildiyi şəhər olacaq.

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:186
embedMənbə:https://525.az
archiveBu xəbər 25 May 2026 17:13 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see282

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see274

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see269

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see265

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

15 Noyabr 2026 13:40see263

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see259

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see249

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see244

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

15 Noyabr 2026 16:38see229

2040 cı ilə qədər qlobal iqtisadiyyatda nə baş verəcək: Azərbaycan hansı mövqedə olacaq?

15 Noyabr 2026 14:02see219

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

16 Noyabr 2026 01:15see218

Paşinyan Pnompendə Bakı və İrəvan arasında sülhdən danışdı

15 Noyabr 2026 15:38see208

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

15 Noyabr 2026 21:02see206

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

15 Noyabr 2026 22:01see205

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

16 Noyabr 2026 01:56see202

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

16 Noyabr 2026 12:04see202

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see198

İran parlamenti ABŞ la danışıqların başa çatdığını açıqlayıb

15 Noyabr 2026 17:27see196

Braziliya futbolunun əfsanəsi 11 il sonra futbola qayıtdı...

16 Noyabr 2026 00:05see190

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see186
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri