Səhv düşəndə yerimiz BAXIŞ BUCAĞI

Yaxud, hicaba harada geyinmək olar?

Hicab və örtünmə məsələsi həm tarixi-etnoqrafik, həm də dini-hüquqi (fiqh) baxımdan İslam sivilizasiyasının və bəşər tarixinin en tez-tez müzakirə olunan mövzularından biridir. Bu məsələni düzgün anlamaq üçün onun İslamdan əvvəlki köklərinə, dini mətnlərdəki yerinə və müasir dövlət təcrübələrinə kompleks şəkildə nəzər salmaq lazımdır. Baş örtüyü və örtünmə adəti yalnız İslam dini ilə yaranmamışdır. Onun tarixi ibtidai və antik cəmiyyətlərə qədər gedib çıxır.

Mesopotamiya, Assuriya və Babil cəmiyyətlərində baş örtüyü sosial statusun və nəcabətin göstəricisi idi. Eramızdan əvvəl XIII əsrə aid Assuriya qanunlarında asilzadə və azad qadınların küçəyə çıxarkən örtünməsi məcburi idi, kənizlərə və fahişələrə isə örtünmək qadağan edilirdi.
Qədim yəhudi ənənəsində (Tora və Talmud mətnlərində) ərə gedən qadının başını örtməsi iffət və sosial statut tələbi sayılırdı. Bu gün də ortodoks yəhudi qadınları başlarını örtür və ya parik tətbiq edirlər. İncildə qadınların ibadət zamanı başlarını örtməsi göstərilir. Katolik və pravoslav kilsə ənənəsində monaxinyaların (rahibələrin) geyimi və ənənəvi kəndli qadınlarının baş örtüyü buna misaldır.

İslamdan əvvəl Ərəbistan yarımadasında da qadınlar baş örtüyündən (ximar) istifadə edirdilər, lakin bu örtük arxaya atılır, sinə və boyun nahiyəsi açıq qalırdı.

İslamda hicab

İslamda örtünmə qaydaları Mədinə dövründə, cəmiyyətin və sosial münasibətlərin nizamlandığı mərhələdə nazil olan ayələrlə müəyyənləşdirilmişdir. "Hicab" ərəbcə "pərdə", "örtük", "maneə" deməkdir. Quran mətnində bu söz ilk olaraq fiziki pərdə (Məhəmməd peyğəmbərin zövcələri ilə danışarkən arada olan pərdə - Əhzab surəsi, 53-cü ayə) mənasında işlədilmişdir. İslam hüquqşünaslarının (sünni və şiə məzhəblərinin) böyük əksəriyyətinin konsensusuna görə, həddi-buluğa çatmış müsəlman qadının üz və əllər müstəsna olmaqla (bəzi təfsirlərdə pəncələr də daxil) bədənini örtməsi fərz (dini öhdəlik) hesab olunur.

Dünyada hicaba və dini geyimlərə münasibət müxtəlif dövlətlərin konstitusiya quruluşundan və siyasi rejimindən asılı olaraq kəskin fərqlənir.
Məsələn, İran İslam Respublikasında 1979-cu il İslam İnqilabından sonra "Hicab və İffət Qanunu" ilə ictimai yerlərdə bütün qadınlar üçün (o cümlədən xarici turistlər) baş örtüyü məcburi edilmişdir. Əfqanıstanda (Taliban rejimi) qadınların ictimai yerlərdə üzü də daxil olmaqla tam örtünməsi (burqa/çador) məcburidir. Səudiyyə Ərəbistanında əvvəllər abaya və örtük məcburi olsa da, son illərdə həyata keçirilən sosial islahatlar çərçivəsində bu məcburiyyət yumşaldılmışdır.

Dünyəvi təhsil

2004-cü ildə Fransanın dövlət məktəblərində dini simvolların (o cümlədən hicabın), 2010-cu ildə isə ictimai yerlərdə üzü tam örtən geyimlərin (nikab, burqa) geyinilməsi qanunla qadağan edilmişdir. Mərkəzi Asiyanın Tacikistan və Özbəkistan kimi dünyəvi dövlətlərində məktəblərdə və dövlət idarələrində vahid geyim forması tətbiq olunur, yad dini geyim formalarının tətbiqinə qarşı qanunvericilik bazası mövcuddur.

Azərbaycan dünyəvi dövlətdir. İctimai yerlərdə, küçədə və ali təhsil müəssisələrində hicab azadlığı var. Yalnız orta məktəblərdə dünyəvi təhsil prinsipilə vahid məktəbli forması standartı tətbiq edilir.

Böyük Britaniya, ABŞ, Almaniyada ictimai həyatda və iş yerlərində insan hüquqları və vicdan azadlığı çərçivəsində hicab geyinmək sərbəstdir (müəyyən təhlükəsizlik və uniforım tələb olunan peşələr müstəsna olmaqla). İslamda hicab və baş örtüyü mövzusuna baxış iki əsas sütun üzərində dəyərləndirilməlidir.

Birincisi, şəxsi inanc və ibadət azadlığı. Mənəvi və dini müstəvidə hicab müsəlman qadının fərdi vicdan azadlığı, inancının təzahürü və yaratğanına olan itətinin bir göstəricisidir. İnsan Hüquqları Bəyannaməsinə və dünyəvilik prinsiplərinə uyğun olaraq, yetkin bir qadının öz iradəsi ilə dini geyim seçməsi onun təməl hüququdur və buna hər hansı məcburi müdaxilə qəbulolunmazdır.

İkincisi, dünyəvi dövlət və ictimai qaydalar: Eyni zamanda, dövlətin public (ictimai) sahəni, xüsusən də məktəb kimi tərəfsiz sosial institutları tənzimləmək hüququ var. Məktəblərdə vahid geyim qaydaları dinin özünə deyil, təhsilin tərəfsizliyinə və bərabərliyinə xidmət edir.

Yekun olaraq onu deyə bilərik ki, hicab nə məcburi şəkildə qadınlara geyindirilməli (İran və ya Əfqanıstan nümunəsində olduğu kimi), nə də fərdlərin şəxsi həyatından və vicdan azadlığından tamamilə sıxışdırılıb çıxarılmalıdır. Ən sağlam model – dünyəvi dövlət çərçivəsində qanunlara riayət olunması və fərdlərin inanc seçiminə qarşılıqlı hörmətlə yanaşılmasıdır.

V.VƏLİLİ