Icma.az
close
up
RU
Şeiri yaradan məqamlar Cavanşir Yusifli

Şeiri yaradan məqamlar Cavanşir Yusifli

Kulis.az saytına istinadən Icma.az xəbər verir.

Kulis.az Cavanşir Yusiflinin "Şeiri yaradan məqamlar" essesini təqdim edir.
Şeiri yaradan ən gözəl və qəfil məqamlardan biri, sən özün də bilmədən dünyanın harasındasa baş vermiş hadisəyə reaksiya vermək ehtiyacı, görünməyən nəyisə hiss etmək duyğusudur; orta əsrlərdə ana dilində yazılmış şeirləri bu duyğuyla oxuduqda, ərəb, fars sözləri lüğətinə də ehtiyac qalmaz, yəqin ki. Adonisin ərəb, ingilis, fransızdilli mətnlərini belə bir əlçatmaz nəsnəni yer üzündə duymaq istəyi ilə oxuduqda o mətnlər qarşında yelkən kimi açılır.
Fikrimizcə, janrların yaranmasında da əlçatmazı yerə endirmək çabası mövcuddur. Yerlə göy üzü, kosmos arasındakı dəruni rabitə bir gözəl şeiri bu dünyaya gətirdikdən sonra axır ki, gerçəkləşir. Bu mənada, janrlararası əlaqələr və xüsusən də, janr transformasiyası hadisəsi daim, arasıkəsilmədən baş verir. Buna görə də, anadilli poeziyada hər bir güclü mətn, həm özü kimi "impulsiv" mətnlərin yaranmasına təkan verir, həm də çox sayda və çox böyük boşluqlar yaradır. Ona görə də böyük Əli bəy Hüseynzadənin: Nə qoydular deyəyim, nə kəsdilər dilimi deyimi / misraları təkcə ictimai-siyasi məna daşımır.
Bu misralarda həm də yuxarıda dediyimiz fikir - maqnit çəkiciliyindən daha güclü mətnlərin yaratdığı boşluqlara işarə var. Bir çox şair həmin boşluqların içində "boğula" da bilir.

Səməd Vurğunda Aşıq Ələsgər, Aşıq Alı ecazından qətrələr var, Aşıq Ələsgər anadilli poetik təfəkkür anlamında planetin mərkəzində dayanıb şəfəqlərini hər yana yayan bir fiqurdur, bu mənada, Səməd Vurğun şeiri nə olur-olsun, hansı rejim olur-olsun doğmalıydı.
Aşıq Ədalət Ələsgərin bir bütöv zərrəsinin külə dönənə qədər yanmasıdır. Azərbaycan poeziyası vəznindən asılı olmayaraq Füzuli eşqinə bürünən, enerjisini ondan alan mətnlərin konfiqurasiyasıdır. Bu mətnləri hansı ardıcıllıq və qaydada düzürsən-düz, həmin böyük mətnin içinə rahatca oturur.

Professor Qorxmaz Quliyevin bir məqaləsindən sitata baxaq: "Kommunikasiya prosesində həm məlumatı formalaşdırıb ötürənin, həm də onu qəbul edib intellektual həzm-rabedən keçirənin bilgilərindəki boşluqları doldurmağa hesablanmış fəaliyyətində dil əsas rol oynayır. Dilin bu problemi hansı üsullarla həll etməsinə aydınlıq gətirmək üçün Haydeggerin bir məşhur kəlamına müraciət etmək yerinə düşər: "Dil Varlığın dilidir. Varlıq məndən istifadə edərək dil vasitəsilə danışır. Mən dildə danışmıram, dil məni danışdırır".
Bununla bağlı mütəfəkkir dediklərindən belə bir nəticə hasil edir ki, dili strukturlaşdırmaq qeyri-mümkündür, çünki dilin özü bütün bu strukturların qaynağıdır. Dünyanın dərki dil vasitəsilə gerçəkləşir. Buna görə də elə bir elm mövcud deyil (mövcud ola bilməz) ki, dilin necə fəaliyyətdə bulunduğunu izah edə bilsin, çünki biz yalnız dil vasitəsilə dünyanın necə fəaliyyət göstərdiyini dərk edirik. Sənətkarın dil vasitəsilə Varlığı danışdırması onun oxucu ilə birbaşa kommunikasiyasını təmin edir".

Aşıq Ələsgərin şeirində dil necə danışır, biz bu kommunikasiya prosesinə münasibətdə dünyanın hansı en dairəsindəyik? Bütün bunları bilmək nə qədər vacibdir? İndi dünyanın böyük bir kəsimində oxunan (və təhrif edilərək oxunan-!) "Çərşənbə günündə, çeşmə başında..." mətləli qoşmasında böyük bir hadisə, bir dəfə baş verməsiylə dünyanın müxtəlif guşələrində daim təkrarlanan olayın belə bir intonasiya və ritmlə "danışması", pərdə/kadr arxasındakı nəfəsini içinə çəkən adamın ruhunda cücərən sözlərin qoşmanın mətninə sirayət etməsi, qoşmadakı ritmin sürətini yavaşıtması (yəni: hadisənin aşiqə görə dəhşətini daha dərindən, ilk və son dəfə hiss etdirmək naminə - !) bizə məlum olur. Biz bu ikili məkanı, poetik ərazidəki məkanın iki hissəyə bölünüb də birinin mübhəmdə saxlanmasından xəbərsizik.
Ümumən, istənilən həqiqi şeir mətnində dilin danışmasına, həm də hər bir sözü aydınlıqla hecalayıb danışmasına rəvac verən elə həmin mətnin ərazisindəki "kadr arxasıdır". Kadr arxasından diktə edilənlər ritm və intonasiyanı idarə edir. Dil məni danışdırır, dil mənimlə danışır, dil mənim əvəzimdə danışır.
Kadr arxasındakı mühit nə qədər bilinməzdirsə, zənn edilən, amma görünməzdirsə (təqribən, belə: nəyisə, bəlkə çox lazımlı nəsnəni bilsəniz də, heç zaman onu dilə gətirmirsiniz, fikrinizdə qalır, ruhunuzu dolaşır, dinmir ki, dinmir...), özünü unutdurandırsa, şeir bir o qədər güclü təsir edə bilən mühitlər formalaşdırır.
Ələsgərin qoşmasındakı mühit qoşmanın sözlərini xatırladan kimi bütün mühitimizi tutur, zəbt edir.

Ayılma - Hakan Gündayın hekayəsi Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrının noyabr repertuarı "Böyüklər üçün animasiya axşamı" keçiriləcək
Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:311
embedMənbə:https://kulis.az
archiveBu xəbər 24 Noyabr 2024 12:02 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see346

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see333

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see319

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see312

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see289

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

17 Noyabr 2026 14:52see276

Dişlər yaddaş kartımızdır?

17 Noyabr 2026 13:42see271

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see254

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

17 Noyabr 2026 12:44see240

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

17 Noyabr 2026 23:17see235

Azerbaijan’s macro economy 2025 2026 and future prospects

17 Noyabr 2026 13:48see234

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see228

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

18 Noyabr 2026 00:46see220

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see217

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

17 Noyabr 2026 14:53see215

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

18 Noyabr 2026 01:52see213

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

18 Noyabr 2026 01:24see213

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see209

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

18 Noyabr 2026 02:56see206

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see193
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri