Sevgi dolu misralar Şair Məmməd Tahirin 70 illik yubileyinə gecikmiş yazı

Ağacəfər HƏSƏNLİ

Məmməd Tahirin Naxçıvandan tanıyıram, 40-45 il öncə. Onda cavanca oğlan idi, iki şeiri hansısa qəzetdə (deyəsən, "Ədəbiyyat və incəsənət" idi) dərc olunmuşdu. Həmin o heca vəznində yazılmış şeirlərin ayrı-ayrı bəndləri yadımda qalmasa da, misralarının havası məni necə məftun eləmişdisə, yadımdadı. Şair payıza bələnmiş bir ömrün şirinli-acılı məhəbbət macərasını bədii sözə çevirmişdi. Nostalji duyğuların təzəliyi sevgi dolu misraları pərvazlandırmış, məni ovsununa almışdı...

İndi yaşıdım (bir bayram fərqimiz var) Məmməd də 70-i aşıb, mən də. Hərdənbir kitabxanamda rəfləri bəzəyən, tez-tez vərəqləyib oxuduğum şeir toplularına nəzər yetirirəm. Sayı çox deyil, biri "Könül verdiyim dünya"dır ("Qanun" nəşriyyatı, Bakı, 2022), digəri "Bir azdan Günəş doğacaq" ("Elm və Təhsil" nəşriyyatı). Lap unutmuşdum, Məmməd Tahirin poeziyası və şəxsiyyəti haqqında çıxan məqalələr toplusu da masamın üstündədir. Akademik Möhsün Nağısoydan tutmuş tənqidçi-ədəbiyyatşünas Vaqif Yusifliyəcən xeyli söz adamının "Səmimiyyətin poeziyası" adlanan kitabda məqaləsi var. Ancaq 70 yaşlı şair dostum çağdaş dövrü mətbuatda daha fəaldır. Tez-tez sevdiyi "525-ci qəzet"də, "Ədəbiyyat qəzeti"ndə, "Ədalət"də, "Azərbaycan" və "Ulduz" dərgilərində əsərləri yer alır.

Xaraktercə təvazökar və bir qədər də "ağır oturub batman gələn" Məmməd dostumuz nə haylı-küylü yubiley tədbirlərinə tələsdi, nə də hansısa bir xahişlə kimsənin qapısını döydü. 70 yaş ərəfəsində Naxçıvandan gələn bəd xəbərdən (orada yaşayan oğlunun qəfildən vəfatı) sarsıldı. Biz nə qədər təsəlli versək də (Tofiq Nurəli, Maarif Soltan, Oqtay Abbas və başqaları), şairin qırışığı oğlunun ilinəcən açılmadı. Yalnız çox-çox sonra biz imkan tapdıq "gecikmiş yubileyi" xatırlamağa, Məmməd Tahiri özünə qaytarmağa...

Qələmi yerə qoymadı həssas, kövrək təbiətli Məmməd Tahir. Yenə "525-ci qəzet"də, "Ədəbiyyat qəzeti"ndə silsilə nəğmələri dərc edildi. Şairin sənsizlik sükutu yayın cırhacır istisində adamı dondurdu, qanını damarında titrətdi. "Tut yarpağını yeyən qurd kimi", oxucunun içini yedi sənsizlik. Ancaq "baxanda adamın üzgün halı kənardan sezilsə"də. Ayrılığın min adı hallandı şairin dodaqlarında. Heç bir təsəlli hicran əbədiyyətinin yerini doldurmadı:

...Kirpiyimin altında

İynənin ucu boyda

Donub qalmış buz.

Sənsizlik -

Yarama səpilmiş duz.

Nəfəs kəsən "Sənsizlik" şeirindəndir ("Ədəbiyyat qəzeti", 14 noyabr 2025-ci il). Məmməd Tahirin "Payızı, yağışı, bir də yolları", "Bizim aramızda küləklər əsir", "Mən səni niyə unutdum?"qəlb parçalayan haraylardır. Payız, yağış, yol nostallji duyğular oyadır. Payıza bələnmiş pənbə buludlar yağışa çevrilib göz yaşıtək ayrılıqlara yağır. Eh, yol, yol. Bircə gedər-gəlməzin olmayaydı. Təəssüf ki, çox zaman axırın "ölüm" yoxuşuna dirənir.

Əyilir üfüqə gün aram-aram,

Olur göy üzünün belə halları.

Bir gün dönüb yenə xatırlayaram,

Payızı, yağışı, bir də yolları.

"Bizim aramızda küləklər əsir" şeirində şair yenə payız ovqatına köklənir. Müəllif göynəyə-göynəyə "elə ki, yağışı yağır payızın, bizim aramızda küləklər əsir" - deyir. Yağış arxaya nəinki göylərin soyuğunu, eləcə də dəli rüzgarın qızmarını da gətirir. Misra-misra bu şaxta yalnız yalqız Məmməd Tahiri üşütmür, çoxsaylı oxucusunu da titrədir. Koroğlu demişkən, "titrəyir ağzım içində, dil bir yana, diş bir yana"... Müasir türk lirikasının ən ünlü simalarından birinin sözüdür: "zəmanəsindən şikayətçi olmayan şair görmədim". Eləcə də XVI əsrin ən nəhəng qəhr-qəm şairi Məhəmməd Füzulinin bütün bədbin təsiri bağışlayan qəzəliyyatı nikbinlik əhvalı aşılayır... "Bir sakit gecə" şeirində bu mənzərənin şahidi oluruq:

Bir ana qucağında

mışıl-mışıl uyuyan körpə

Sakit bir küçə,

Sakit bir səfər,

Sakit bir gecə.

Misal çəkdiyimiz sərbəst parçada artıq oxucu bambaşqa bir aləmə düşür. Məmməd Tahir qələm fırçasıyla bütöv günün tam obrazını tabloya alır. Qaranlıq, zülmət gecəni də, səhər işığını da, eyni zamanda küçənin və gecənin səssizliyini də müəllifin diqqətindən yayındırmır. Xoşbəxtlikdən Məmməd öz sözünə tələbkar şairdir, onu misranın və ya bəndin hansı yerində işlətməyini ustalıqla bilir. Buna görə sözlər pərəm-pərəm yeyil, yığcam surətdə mətnin "bətnində" pərvəriş tapır. El-ailə gizlinlərini şeirə şəkən şair qadının ülviliyi qarşısında səcdə qılır, bu dünyayla arasındakı körpünün tağlarının möhkəmliyinə inanır.

Yerlə, göylə aramda

Gözəl bir qadın durur.

Bütün  günü ağlımda

Ağlım canımı alır.

Məmməd Tahir haqqında qeydlərini ümumiləşdirən görkəmli dilçi alim Möhsün Nağısoy yazır: "Məmməd Tahirin lirikasında şairin milli ruha söykənən, mənəvi dəyərlər üzərində köklənən fikirlərinin bədii ifadəsini özündə əks etdirən, insanı bəzən kövrəldən, lakin ona daha çox ümid hissləri bəxş edən şeirləri də aparıcı yer tutur". Filologiya elmləri doktoru Vaqif Yusiflinin də fikirləri maraqlıdır: "Məmmədin şeirlərində işlənən təşbehlər təzədir, bədii təyinlər metaforalar özünəməxsusdur, deyərdim, lap təzədir, kimsə onları şeirlərində işlətməyib". Bu qənaətlərin doğruluğuna və səmimiliyinə şübhə yoxdur!

70 yaş bəlkə də ömrün 70-ci yuxusudur. Yuxun çin olsun, şair!