Son 30 ildə qonşuluğumuzda baş verən münaqişələr, müharibələr... Kim uduzdu, kim uddu?

Gürcüstan – Rusiyanın dəstəyi ilə Abxaziya ilə Cənubi Osetiya separatçı qüvvələri

Bu müharibələrdən biri 1992-1993 və 2008-ci ildə baş vermiş Gürcüstan – Abxaziya və Cənubi Osetiya müharibələridir. Müharibəyə səbəb Rusiya tərəfindən verilən dəstək və Abxaziya ilə Cənubi Osetiya separatçı qüvvələri oldu. Həmin dövrlərdə Gürcüstanın rəhbəri 1995–2003-cü illərdə Eduard Şevardnadze, 2004–2013-cü illərdə isə Mixail Saakaşvili olub. Müharibənin əsas səbəbləri separatizm, etnik qarşıdurmalar və Rusiyanın regiondakı geosiyasi maraqları idi. Nəticədə, bu gün Gürcüstan ərazilərinin bir hissəsi faktiki olaraq Rusiya nəzarətindədir, beynəlxalq tanınma məsələsi isə hələ də həll olunmayıb.

İran–Əfqanıstan sərhədindəki silahlı toqquşmalar

Digər bir qarşıdurma İran–Əfqanıstan sərhədindəki silahlı toqquşmalardır (1990–2020-ci illər). Burada əsas səbəbkarlar Taliban silahlı qrupları və sərhəd pozuntuları idi. Həmin dövrdə İranın ali rəhbəri Əli Xamenei (1989–2026), prezidentləri isə Həsən Ruhani (2013–2021) və İbrahim Rəisi (2021–2024) olub. Qarşıdurmanın səbəbləri sərhəd təhlükəsizliyi, narkotik qaçaqmalçılığı və silahlı qrupların bölgəyə nəzarəti idi. Nəticədə insan itkisi, sərhəd bölgələrində qeyri-sabitlik və humanitar təzyiqlər yarandı.

Pakistan–Əfqanıstan sərhəddində "gərginlik"

Digər bir münaqişə Pakistan–Əfqanıstan sərhəd gərginliyi (2007–2021) idi və bu münaqişə yenidən alovlanıb. Münaqişənin səbəbkarları Pakistan və Taliban qüvvələri olub. Münaqişə dövründə Pakistanın rəhbərləri Pərviz Müşərrəf (2001–2008) və İmran Xan (2018–2022) idi. Münaqişənin səbəbləri terror təşkilatlarının mövcudluğu, sərhəd pozuntuları və regional strateji maraqlar olub. Nəticədə silahlı qarşıdurmalar, sərhəd boyunca hərbi və humanitar böhran yaranıb.

2016-cı ildən etibarən Türkiyə-Suriya sərhədində hərbi əməliyyatlar davam edir. Bu əməliyyatlar əsasən PYD/YPG qüvvələrinə qarşı aparılıb, sərhəd təhlükəsizliyinin təmin edilməsi və regional nüfuzun qorunması məqsədi daşıyıb. Hərbi əməliyyatların əsas nəticələri arasında sərhəd bölgələrinə qaçqın axını və humanitar problemlərin yaranması önəmli yer tutur. 2014–2017-ci illərdə İraq–Suriya sərhədində gərginlik diqqət çəkən hadisələrdən biri idi. Bu gərginliyin əsas səbəbkarları İŞİD və digər ekstremist qruplar olmuşdur. Həmin dövrdə İraqın rəhbərləri Nuri əl-Maliki (2006–2014) və Heydər əl-İbadi (2014–2018) olmuşdur. Münaqişənin əsas səbəbləri terror təşkilatlarının yüksəlişi, dini və etnik qarşıdurmalar idi. Nəticədə insan itkisi, sərhəd bölgələrində qeyri-sabitlik və humanitar böhran yaranmışdır.

Bütün bu münaqişələrin istiqamətindən asılı olmayaraq, Azərbaycanın diplomatik səyləri regionda stabilliyin qorunmasına, humanitar yardımların göstərilməsinə və müharibələrin yayılmasının qarşısının alınmasına yönəlmişdir.

İradə Cəlil, Bizimyol.info