sosial iqtisadi inkişafı necə həyata keçirilir? KONKRET

Artıq gözlə görünən bir faktdır ki, bölgələrimizdəki vəziyyət əvvəlki illərlə müqayisədə tamamilə dəyişib. Regionlar sözün əsl mənasında yeni bir simaya malik olub. Aparılan işlər regionların inkişaf potensialının artmasına, biznes və investisiya mühitinin, infrastruktur təminatının, kommunal xidmətlərin keyfiyyətinin yaxşılaşmasına, əhalinin rifahının yüksəlməsinə və ekoloji təhlükəsizliyin güclənməsinə şərait yaradıb.

Bu gün regionlarımızın inkişafını şərtləndirən əsas amil odur ki, onlar ölkənin ümumilikdə həyata keçirilən sosial-iqtisadi inkişafı strategiyasından təcrid edilmir. Azərbaycanda regionların inkişafına ölkənin davamlı həyata keçirilən sosial-iqtisadi inkişaf strategiyasının mühüm tərkib hissəsi kimi baxılır. Məhz bu yanaşmanın nəticəsində regionların inkişafı üzrə ayrıca dövlət proqramları hazırlanaraq icra edilir.

Azərbaycan uğurlu neft strategiyasının əsasını qoyan “Əsrin müqaviləsi”nin icrasına başlanması ilə ölkəyə xarici investisiyaların cəlb olunmasına nail oldu. Artan enerji gəlirlərini qeyri-neft sektoruna yönəltməklə iqtisadiyyatın hərtərəfli inkişafına nail olmaq sonraki dövrdə Azərbaycan dövlətinin qarşısında duran ən mühüm vəzifələrdən birinə çevrildi.

Ölkəmizdə bazar iqtisadiyyatı prinsiplərinin tam bərqərar olması, xarici investisiyaların qeyri-neft sektoruna, xüsusən də regionların inkişafına yönəldilməsi, əlverişli sahibkarlıq və biznes mühitinin formalaşdırılması, işsizlik probleminin həlli, əhalinin həyat şəraitinin yaxşılaşdırılması məsələləri Prezident İlham Əliyevin son on ildə yeritdiyi iqtisadi siyasətin prioritet istiqamətləri oldu.

Regionlarda mövcud olan əmək ehtiyatlarından, təbii və iqtisadi potensialdan səmərəli istifadə etmək, iqtisadiyyatın qeyri-neft sektorunun inkişafını sürətləndirmək və əhalinin məşğulluğunu artırmaq, yoxsulluğun səviyyəsini azaltmaq, infrastrukturu yeniləşdirmək, əlverişli investisiya şəraiti, yeni iş yerləri yaratmaq istiqamətində sistemli tədbirlərin həyata keçirilməsi məqsədilə bir neçə dövlət proqramı qəbul edildi ki, bu proqramların icra olunduğu 10 il ərzində ümumdaxili məhsul 3,2 dəfə, o cümlədən qeyri-neft sektoru 2,6 dəfə, sənaye 2,7 dəfə, kənd təsərrüfatı 1,5 dəfə, investisiyalar 6,5 dəfə, əhalinin gəlirləri 6,5 dəfə, orta aylıq əməkhaqqı 5,5 dəfə artdı.

Bu müddətdə həyata keçirilmiş məqsədyönlü tədbirlər nəticəsində ölkədə, 900 min daimi olmaqla, 1,2 milyondan çox yeni iş yeri, 55,6 min müəssisə yaradıldı, işsizlik 5 faizə, yoxsulluq səviyyəsi isə 5,3 faizə endi.

Bununla da Azərbaycanın maliyyə imkanları artdı, ölkəmiz transmilli layihələrin təşəbbüskarı və əsas iştirakçısı kimi çıxış etməyə başladı, paytaxtda və regionlarda müasir infrastrukturun yaradılması, ən yeni texnologiyalara əsaslanan müəssisələrin fəaliyyətə başlaması, sahibkarlığın dəstəklənməsi, biznes mühitinin yaxşılaşdırılması Azərbaycanın dünyada nüfuzunun daha da artmasına, iqtisadiyyatın rəqabət qabiliyyətinin yüksəlməsinə, əhalinin həyat səviyyəsinin davamlı olaraq yaxşılaşdırılmasına səbəb oldu.

2004-cü ildən bu günə qədər Azərbaycan dünya miqyasında iqtisadi və sosial baxımdan çox sürətlə inkişaf edən ölkə olub. Sosial sahəyə gəldikdə isə, aparılan uğurlu islahatların nəticəsi olaraq qeyd etməliyik ki, son 11 ildə regionlarda 2900 məktəb binası, 560 tibb ocağı tikilib və ya təmir edilib, 41 olimpiya idman mərkəzi və 30 gənclər mərkəzi yaradılıb. Sosial infrastruktur layihələrinin icrası regional inkişafın özəyidir, çünki bölgələrdə bu cür dəyişikliklər olmasa, heç bir proqram icra edilə bilməz.

İnkişaf etməkdə olan və inkişaf etmiş regionlar arasında sosial-iqtisadi fərqliliklərin təhlili bir neçə əsas göstəriciyə əsaslanır.

Mövzu ilə bağlı KONKRET.az-a açıqlama verən iqtisadçı Xalid Kərimli bildirib ki, bu fərqlər əsasən regionlarda istehsal olunan məhsulun həcmi və adam başına düşən payla müəyyən edilir.

Onun sözlərinə görə, iqtisadi inkişaf dərəcəsini qiymətləndirərkən yalnız istehsal həcminə deyil, həm də əlavə dəyərin bölgü strukturuna diqqət yetirilir:

“Hər bir regionun sosial-iqtisadi inkişaf səviyyəsini təyin etmək üçün həmin ərazidə istehsal olunmuş məhsulun həcmi, adam başına düşən məhsulun miqdarı, yaradılmış əlavə dəyər və orta gəlir səviyyəsi əsas götürülür. Bununla yanaşı, yeni yaradılan iş yerlərinin sayı da mühüm göstəricidir.”

İqtisadçı qeyd edib ki, Bakı və Abşeron yarımadası bu baxımdan ölkənin ən inkişaf etmiş regionları hesab olunur:

“Hazırda Azərbaycanın inkişaf tempi bir çox ölkələrə nisbətən yüksəkdir. Lakin ölkə daxilində regionlar arasında fərqlər qalmaqdadır və bu, əsasən istehsal potensialı və əlavə dəyər səviyyəsində özünü göstərir.”

Aynurə İsmayıl,

KONKRET.az

P.S. Yazı Azərbaycan Respublikası Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə “Regionların sosial-iqtisadi inkişafının təşviq edilməsi” mövzusuna uyğun olaraq dərc edilir.