Icma.az
close
up
RU
SSRİ dən qalma köhnə şam ağacı oyuncaqları Tərkibində radiasiya var

SSRİ dən qalma köhnə şam ağacı oyuncaqları Tərkibində radiasiya var

Lent az saytından əldə olunan məlumata görə, Icma.az məlumat yayır.

İllərlə qalan köhnə şam ağacı oyuncaqları bu gün yenidən dəbdədir. Sadə görünüşü və qaranlıqda parlaması ilə diqqət çəkən bu vintaj bəzəklər kolleksiyaçılar arasında da böyük maraq doğurur. Lakin mütəxəssislər xəbərdarlıq edir ki, bu parıltı təhlükəli ola bilər.

Lent.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin sözlərinə görə, XX əsrin birinci yarısında dünyanın bir çox ölkəsində, o cümlədən SSRİ-də tərkibində radioaktiv maddələr olan məişət əşyaları kütləvi şəkildə istehsal edilirdi.

Radium boyalı şam ağacı oyuncaqları ən riskli məişət əşyalarından sayılırdı. Saatlardan fərqli olaraq, onların üzərində qoruyucu şüşə və ya metal örtük yox idi. Uşaqlar və böyüklər onları əlləri ilə toxunur, zamanla isə boya tökülərək radiumun mikrozərrəciklərini evə yayıla bilirdi.

Daim parlayan bu boyaya “daimi təsirli işıq tərkibi” deyilir. Onun tərkibində gamma şüaları, alfa və beta hissəcikləri yayan radionuklidlər olurdu. Bu maddələr onilliklər boyu işıq saçmaq qabiliyyətinə malik idi.

1953-cü ildə SSRİ-də pambıq, kağız, karton və şüşədən hazırlanmış belə Yeni il oyuncaqları buraxılırdı. Bu oyuncaqlar çox kövrək olduğundan günümüzə nadir hallarda gəlib çıxıb. Lakin çardaqlarda qalan bəzi nümunələr bu gün yenidən yolkalara qayıda bilər.

Biləkdə “Ural”

1950-ci illərin əvvəllərində Çelyabinskdə işıqlı “Ural” saatlarının istehsalına başlanmışdı. Onların parlamasının sirri radium-226 duzlarından hazırlanan həmin boyada idi. Əvvəlcə bu saatlar hərbçilər, pilotlar, sualtı qayıqçılar və tankçılar üçün nəzərdə tutulmuşdu.

Radiasiya o dövrdə əsasən təhlükəsiz sayılırdı. Şüalanmanın 92 faizi şüşə ilə saxlanılan alfa hissəciklərindən ibarət idi. Lakin qalan 8 faiz beta və gamma şüaları real risk yaradırdı. Bu gün “Ural”, “Kama”, “Komandirskie” kimi vintaj saatlar saatda 5000–10000 mikrorentgenə qədər fon verə bilir. Halbuki norma cəmi 30-dur.

Məktəbliyə “faydalı” hədiyyə

Ən kütləvi və gözəgörünməz radiasiya mənbələrindən biri Andrianov kompası idi. 1960-cı illərin ortalarına qədər onun oxu və şkalası radium boyası ilə örtülürdü. Uşaq bu cihazı saatlarla əlində saxlayırdı.

Təhlükəli nümunəni tanımaq asandır. Əgər kompas 1965-ci ildən əvvəl istehsal olunubsa və sarımtıl (xardal rəngli) işıq saçırsa, böyük ehtimalla radioaktivdir. Sonralar boya təhlükəsiz lyuminoforla əvəz edilsə də, rəng dəyişməyib.

Uran şüşəsi: gözəl, amma qorxulu

Şüşəyə uran birləşmələrinin qatılması ənənəsi SSRİ-yə hələ inqilabdan əvvəlki Rusiyadan keçmişdi. 1950-ci illərdə uran şüşəsindən külqabılar, vazalar və dekorativ boşqablar istehsal olunurdu.

1970–80-ci illərdə bəzi zavodlar tullantıların “utilizasiyası” çərçivəsində xammala təbii uran qatırdı. Bu, məmulatlara qeyri-adi rəng və yüksək sıxlıq verirdi. Radiasiya səviyyəsi yüksək olmasa da, belə qabların daimi istifadəsi məsləhət deyil.

Bundan əlavə, torium şüşəsi də mövcud idi. Kristala xüsusi parlaqlıq və ağırlıq vermək üçün tərkibinə torium dioksidi əlavə edilirdi. Belə qablar elit sayılırdı. Rəfdə durduqda təhlükə azdır, lakin turş içkilər toriumun şüşədən ayrılmasına səbəb ola bilər. UV lampa ilə yoxladıqda torium şüşəsi parlaq yaşıl rəngdə işıldayır.

Tumblerlər və detektorlar

1960-cı illərin ortalarına qədər SSRİ-də istehsal olunan bəzi tumbler və açarların göstəriciləri də radium boyası ilə örtülürdü. Bu hissələr sonradan radiohəvəskarların əlinə düşür, köhnə avtomobillərə quraşdırılırdı. Bəzilərinin şüalanması bu gün də saatda iki rentgenə çata bilər.

Hətta 1970-ci illərdə belə yanğın təhlükəsizliyi sistemlərində radioizotoplu tüstü detektorlarından istifadə olunurdu. Onların tərkibində plutonium-239 və ya nikel-63 vardı. Belə cihazların yaxınlığında radiasiya fonu 300 mikrorentgenə çata bilirdi. Doğrudur, onlar artıq xüsusi təhlükə nişanı ilə işarələnirdi.

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:249
embedMənbə:https://lent.az
archiveBu xəbər 25 Dekabr 2025 15:59 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see393

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see369

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see310

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see289

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see285

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see278

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see267

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see260

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see259

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see246

Hansı qan analizi Alsheymeri 10 il öncədən xəbər verir?

18 Noyabr 2026 16:56see233

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see230

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

18 Noyabr 2026 19:16see227

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

18 Noyabr 2026 20:00see225

Könül Xasıyevanı pub da görəndə dəhşətə gəldim” Məşhur bloqer VİDEO

18 Noyabr 2026 17:22see225

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see222

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see218

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see213

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see213

“PAŞA Sığorta”nın yeni mobil tətbiqi istifadəyə verilib

18 Noyabr 2026 12:12see204
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri