Icma.az
close
up
RU
Menu

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

Bu ərazidə yeni üç mərtəbəli məktəb TİKİLƏCƏK 9 milyonluq LAYİHƏ

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

SSRİ dən qalma köhnə şam ağacı oyuncaqları Tərkibində radiasiya var

SSRİ dən qalma köhnə şam ağacı oyuncaqları Tərkibində radiasiya var

Lent az saytından əldə olunan məlumata görə, Icma.az məlumat yayır.

İllərlə qalan köhnə şam ağacı oyuncaqları bu gün yenidən dəbdədir. Sadə görünüşü və qaranlıqda parlaması ilə diqqət çəkən bu vintaj bəzəklər kolleksiyaçılar arasında da böyük maraq doğurur. Lakin mütəxəssislər xəbərdarlıq edir ki, bu parıltı təhlükəli ola bilər.

Lent.az xəbər verir ki, mütəxəssislərin sözlərinə görə, XX əsrin birinci yarısında dünyanın bir çox ölkəsində, o cümlədən SSRİ-də tərkibində radioaktiv maddələr olan məişət əşyaları kütləvi şəkildə istehsal edilirdi.

Radium boyalı şam ağacı oyuncaqları ən riskli məişət əşyalarından sayılırdı. Saatlardan fərqli olaraq, onların üzərində qoruyucu şüşə və ya metal örtük yox idi. Uşaqlar və böyüklər onları əlləri ilə toxunur, zamanla isə boya tökülərək radiumun mikrozərrəciklərini evə yayıla bilirdi.

Daim parlayan bu boyaya “daimi təsirli işıq tərkibi” deyilir. Onun tərkibində gamma şüaları, alfa və beta hissəcikləri yayan radionuklidlər olurdu. Bu maddələr onilliklər boyu işıq saçmaq qabiliyyətinə malik idi.

1953-cü ildə SSRİ-də pambıq, kağız, karton və şüşədən hazırlanmış belə Yeni il oyuncaqları buraxılırdı. Bu oyuncaqlar çox kövrək olduğundan günümüzə nadir hallarda gəlib çıxıb. Lakin çardaqlarda qalan bəzi nümunələr bu gün yenidən yolkalara qayıda bilər.

Biləkdə “Ural”

1950-ci illərin əvvəllərində Çelyabinskdə işıqlı “Ural” saatlarının istehsalına başlanmışdı. Onların parlamasının sirri radium-226 duzlarından hazırlanan həmin boyada idi. Əvvəlcə bu saatlar hərbçilər, pilotlar, sualtı qayıqçılar və tankçılar üçün nəzərdə tutulmuşdu.

Radiasiya o dövrdə əsasən təhlükəsiz sayılırdı. Şüalanmanın 92 faizi şüşə ilə saxlanılan alfa hissəciklərindən ibarət idi. Lakin qalan 8 faiz beta və gamma şüaları real risk yaradırdı. Bu gün “Ural”, “Kama”, “Komandirskie” kimi vintaj saatlar saatda 5000–10000 mikrorentgenə qədər fon verə bilir. Halbuki norma cəmi 30-dur.

Məktəbliyə “faydalı” hədiyyə

Ən kütləvi və gözəgörünməz radiasiya mənbələrindən biri Andrianov kompası idi. 1960-cı illərin ortalarına qədər onun oxu və şkalası radium boyası ilə örtülürdü. Uşaq bu cihazı saatlarla əlində saxlayırdı.

Təhlükəli nümunəni tanımaq asandır. Əgər kompas 1965-ci ildən əvvəl istehsal olunubsa və sarımtıl (xardal rəngli) işıq saçırsa, böyük ehtimalla radioaktivdir. Sonralar boya təhlükəsiz lyuminoforla əvəz edilsə də, rəng dəyişməyib.

Uran şüşəsi: gözəl, amma qorxulu

Şüşəyə uran birləşmələrinin qatılması ənənəsi SSRİ-yə hələ inqilabdan əvvəlki Rusiyadan keçmişdi. 1950-ci illərdə uran şüşəsindən külqabılar, vazalar və dekorativ boşqablar istehsal olunurdu.

1970–80-ci illərdə bəzi zavodlar tullantıların “utilizasiyası” çərçivəsində xammala təbii uran qatırdı. Bu, məmulatlara qeyri-adi rəng və yüksək sıxlıq verirdi. Radiasiya səviyyəsi yüksək olmasa da, belə qabların daimi istifadəsi məsləhət deyil.

Bundan əlavə, torium şüşəsi də mövcud idi. Kristala xüsusi parlaqlıq və ağırlıq vermək üçün tərkibinə torium dioksidi əlavə edilirdi. Belə qablar elit sayılırdı. Rəfdə durduqda təhlükə azdır, lakin turş içkilər toriumun şüşədən ayrılmasına səbəb ola bilər. UV lampa ilə yoxladıqda torium şüşəsi parlaq yaşıl rəngdə işıldayır.

Tumblerlər və detektorlar

1960-cı illərin ortalarına qədər SSRİ-də istehsal olunan bəzi tumbler və açarların göstəriciləri də radium boyası ilə örtülürdü. Bu hissələr sonradan radiohəvəskarların əlinə düşür, köhnə avtomobillərə quraşdırılırdı. Bəzilərinin şüalanması bu gün də saatda iki rentgenə çata bilər.

Hətta 1970-ci illərdə belə yanğın təhlükəsizliyi sistemlərində radioizotoplu tüstü detektorlarından istifadə olunurdu. Onların tərkibində plutonium-239 və ya nikel-63 vardı. Belə cihazların yaxınlığında radiasiya fonu 300 mikrorentgenə çata bilirdi. Doğrudur, onlar artıq xüsusi təhlükə nişanı ilə işarələnirdi.

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:236
embedMənbə:https://lent.az
archiveBu xəbər 25 Dekabr 2025 15:59 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

16 Noyabr 2026 12:04see266

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see261

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see244

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see237

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

16 Noyabr 2026 12:36see235

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

16 Noyabr 2026 22:45see220

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see218

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

16 Noyabr 2026 14:44see212

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

16 Noyabr 2026 20:52see211

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see211

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

16 Noyabr 2026 15:49see209

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see206

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

16 Noyabr 2026 17:35see205

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see204

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

16 Noyabr 2026 20:15see203

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

17 Noyabr 2026 09:13see186

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see183

Bu ərazidə yeni üç mərtəbəli məktəb TİKİLƏCƏK 9 milyonluq LAYİHƏ

16 Noyabr 2026 18:22see176

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

16 Noyabr 2026 23:35see174

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

17 Noyabr 2026 09:14see174
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri