SSRİ nin ilk kosmonavtı Yuri Qaqarin öldü, yoxsa öldürüldü? Müəmmalar davam edir

27 mart 1968-ci ildə Yuri Qaqarin böyük yoldaşı, inspektor Vladimir Seryoginlə UTI MiQ-15 təyyarəsində təlim uçuşu etməli idi. Saat 10:18-də havaya qalxdıq. Uçuş missiyası sadə akrobatik manevrləri yerinə yetirməkdən ibarət idi və təxminən 20 dəqiqə çəkəcəyi gözlənilirdi. Lakin hələ bu müddət bitməmiş, saat 10:30-da Qaqarin aerodromuna qayıtmaq üçün icazə istədi. İcazə verildi, bundan sonra efirə sükut çökdü. Dərhal axtarışa başladılar. Üç saat sonra, saat 14:30-da Kirjaç yaxınlığındakı Novoselovo kəndi yaxınlığında MiQ-15-in qalıqları tapıldı. Pilotların isə həlak olduğu məlum oldu.

SSRİ-ni sarsıdan faciə bağlı araşdırma uzun müddət davam etdi və 29 cilddən ibarət materiallar yığıldı. Ən fantastik versiyalar irəli sürüldü, lakin onların heç biri Yerdəki ilk kosmonavtın ölümünün səbəbini izah etmədi.

İddialara görə, hava şarı ilə toqquşma nəticəsində o, təyyarənin tavanı zədələnib və pilotlar huşlarını itiriblər. Lakin qalıqlar arasında hava şarına aid heç nə tapılmadı. və mütəxəssislər təyyarənin tavanının yerə dəydikdən sonra qırıldığını müəyyən etdilər. Pilotlar 4,5 min metr hündürlükdə eyni zamanda huşunu itirə bilməzdilər. Digər bir ehtimala görə reaktiv təyyarə ilə toqquşma baş verib. Həqiqətən də, həmin vaxt iki reaktiv təyyarə Ramenskoye aerodromundan havaya qalxmışdı. Amma birincisi Qaqarin sağ olanda aerodromuna qayıdıb, ikincisi isə MiQ-15 radarlardan gözdən itdikdən 40 dəqiqə sonra havaya qalxıb.
Digər versiyaya görə, uçuş zamanı təyyarənin salonunda təzyiq azalıb və pilotlar yenidən huşlarını itiriblər.

Qaqarinin ölümünü araşdıran komissiyanın üzvü Arseni Mironov jurnalistlərə MiQ-15-in qəzaya uğramasının əsl səbəblərini yalnız 2014-cü ildə söylədi. O, “özü üçün” qeydlər apardı və başa düşdü ki, yeganə ağlabatan versiya, Qaqarinin “MiQ” təyyarəsi havaya qalxdıqdan cəmi 3 dəqiqə sonra “Ulduz şəhəri” aerodromundan havaya qalxan təyyarə ilə toqquşması ola bilər. Faciəyə həmin gün baş verən bir sıra qanun pozuntuları səbəb olub: Qaqarin saat 9-da havaya qalxmalı idi, lakin onun həmkarı Seregin yarım saat gecikib. Nəticədə Qaqarin-Seregin cütü saat 10:18-də havaya qalxıb.
Onlardan 3 dəqiqə sonra pilot Andreyev cədvəl üzrə təyyarəsini hava qaldırıb. Uçuşlar arasındakı interval əslində ən azı 30 dəqiqə olmalı idi.
Pilotlar hava proqnozu ilə tanış deyildilər. Uçuş missiyası buludların olmamasını tələb edirdi. Əslində, isə hava buludlu idi. Bütün bunlar isə faciəyə səbəb oldu.

Ölümün rəsmi versiyaları ilə yanaşı, qeyri-rəsmi versiyalar da ortaya çıxdı. Qaqarini sevirdilər və xalq onun ölümündə yüksək vəzifəli zabitləri günahlandırırdı. Paxıllıq və qisas haqqında danışırdılar. İddia edilirdi ki, faciə Mərkəzi Komitənin göstərişi ilə, guya Qaqarin Brejnevlə mübahisə etdiyi üçün törədilib.

İstintaqın olduqca qorxaqcasına və sanki kimləri isə qəzəbləndirməmək üçün aparılması əhali arasında çoxsaylı şübhələrin, söz-söhbətin yaranmasına səbəb olmuşdu. Bu da əsassız deyildi

Aerodromun əməkdaşları Qaqarin-Seregin cütünün uçuşunu radar ekranlarında müşahidə etməli idilər. Lakin lokatorlarda heç kim yox idi.
Eyni otaqdakı kamera təyyarələrin ekrandakı mövqeyini daim qeyd etməli idi. Amma orada film yox idi.
UTI MiQ-15 təyyarəsi qara qutu ilə təchiz olunmamışdı, lakin onda təyyarənin hündürlüyünü və sürətini qeyd edən bir cihaz olan barospeedoqraf var idi. Lakin onun boşaldıldığı məlum olub.
Həyəcanlı səslə Qaqarinin son sözləri: "Hündürlük iki min!" rəsmi hesabatdan silinib. Guya kimin danışdığı bəlli olmadığı üçün - çağırış işarəsi verilməyib.Təyyarə 50 dərəcə bucaq altında yerə çırpılıb.
Həqiqəti aşkar etməyə çalışanlar barədə isə bu müəmmanın açılmasını istəməyənlər Breşnevə şikayət məktubu yazmışdılar. Guya həmin adamlar bu işdə günahkarı axtramaqla Qaqarınin həlak olması ətrafında hay-küy qaldıraraq dövləti gözdən salmağa çalışırdılar. Nəticədə Brejnevin göstərişi ilə əlavə araşdırma qadağan edildi.

Dəfn mərasimi faciədən sonra üçüncü gündə baş tutub. Ölkə rəhbərliyi faciə ilə bağlı hökumətə qarşı iğtişaşlardan qorxurdular, ona görə də həmin gün Moskvada çoxlu sayada əsgər gətirilmişdi. Martın 29-da xalqı Qaqarini və Seregini son mənzilə yola salmaq üçün meydana yığışmışdılar. Mərkəzi Zabitlər Evində Yuri Qaqarinin və Vladimir Seryoginin küllərinin olduğu qablar nümayiş etdirilib. Növbə uzun idi, martın 30-u saat 12:30-a qədər ilk kosmonavtla vidalaşmağa 40 mindən çox insan gəldi.

Vidalaşdıqdan sonra Qaqarinin və Sereqinin külü olan qablar zirehli transportyor tərəfindən yavaş-yavaş Qızıl Meydana yola düçdüş. Dəfn mərasimində mərhum pilotların mükafatlarını daşıyan hərbi qulluqçular rəhbərlik edirdi, arxa cəbhədə isə qohumları, partiya işçiləri və kosmonavt dostları iştirak edirdi. Bütün marşrut boyu on minlərlə insan dayanmışdı. Saat 14:30-da Kremlin divarındakı yuvalara küllü qablar qoyuldu. Bütün ölkə bir anlıq sükuta qərq oldu. Sonra taxçalar möhürləndi .Qaqarin və Sereqinin şərəfinə yaylım atəşi aşıldı və hərbçilər Kreml divarının yanından keçdilər.

Beləliklə SSRİ-nin ilk kosmonavtının ölüm səbəbləri bu günə kimi açılmamış qalıb və çox güman ki, heç vaxt da bu sirr açılmayacaq. Bütün bunlar da onu deməyə əsas verir ki, Qaqarinin ölümünə səbəbi onun Brejnevlə mübahisəsi ola bilər. Çünki o vaxt ölkəni idarə edən rəhbərlə mübahisə digər yüksək səviyyəli dövlət rəsmilərini də ona qarşı analoji hərəkət etməyə, hərc-mərcliyə gətirib çıxara və Brejnevi hörmətdən sala bilərdi. Buna isə SSRİ KQB-si laqeyd qala bilməzdi. Hər halda Qaqarinin uçuşuna lokator vasitəsi ilə nəzarət edilməməsi, uşuşu izləyən və onu çəkən foto-kamerada lentin olmaması təsadüfi ola bilməzdi. Məntiqlə bu deyilənlər təsadüfi olsaydı, onda hökmən günahkarlar buna görə cəzalandırılacaqdı. Amma baş verən faciəyə görə cavabdeh olanlardan heç kim cəzalandırılmadı... Görünür Qaqarinin ölümü SSRİ xüsusi xidmət orqanları tərəfindən öncədən planlaşdırılmışdı və artıq onun sağ qalması SSRİ-ni idarə edənlərə sərf eləmirdi...

Əziz Mustafa, Oxuməni.az