Müəmmalar və Həqiqətlər PƏRVİZ YƏHYALI YAZIR

Həqiqətlər var onlar müəmmalar dolanbacında elə zülmətə bələdilir ki, üzərinə işıq düşməsi əbədi mümkünsüz olur. Çox mətləblərə aydınlıq gətirən əlahəzrət zaman belə aciz qalır. Tarixin qaranlıq səhifələrində gömülüb qalan gerçəklər cəfəng yanlışlıq libasına bürünüb qara ləkə təki elə tarixin açılmayan sətirlərində qalır.

Qətllərə sadə, bədbəxt hadisə donu geyindirilməsi bütün zamanlar üçün siyasi rejimlərin ənənəvi vasitələri olub. Ayrı-ayrı faktlara nəzər salanda konktet situasiyaya uyğun gedişlər mənzərəsi də çeşidliliyinə görə rəngarəng xarakter kəsb edir. Tarixən idealoji baxımdan rejimlər müxtəlif fərdlər üzərində fokuslanıb müəyyən siyasi xəttə xidmət üçün qurbanlar seçir. Həmin fərdlərin fəaliyyətinə elə obrazlılıq verilir ki, cəmiyyət onları büt, əfsanə kimi qəbul edir. Belə seçilmişlər ətrafında mif yaradılır. Şöhrətin pik məqamına çatdırılır. Və missiyasını yerinə yetirən fərdlə vidalaşmaq zamanı yetir.

Artıq rejimin düzüb-qoşduğu şöhrət təhlükə doğura bilər qorxusu çatır.

Misal üçün XX yüzilliyin 60-cı illərinin əvvəllərində sovet siyasi idealojisi Yuri Qaqarin kimi bir mifi bütün dünyaya tanıtmışdı. Sovet adamının əfsanəvi obrazına çevrilən Qaqarin hər şeydən əvvəl adi, sıradan insan idi. Onun davranışlarında ən kiçicik nüans belə diqqətdən yayınmırdı. Belə məqamda rejim onu məhv etməli idi. Hansısa təsadüfü qəza ən ideal seçim olaraq qurbanlığa qucaq açması məsələnin sadə və inandırıcı tərəfi olardı. Sınaq uçuşu həyata keçirən təyyarəçi-kosmonavt həlak olur. Ölmü və dəfnindən də maraqlar naminə məharətlə istifadə edilir. Yəni qurbanlığın ölüsü diri olduğu zamanlardakı kimi öz missiyaaını yerinə yetirir.

Belə seçilmişlər yerlərdə, ucqarlarda da lazım idi. Elə həmin illərdə mexanizator Sevil Qazıyevanın piar olunmuş şöhrəti heç də Qaqarindən geri qalmırdı. Hətta rejim onları qoşalaşdırıb rəqs meydaçalarından şəkillərini paylaşırdı. Dünyaya mesaj ötürlürdü ki, planetin bir nömtəli kosmik kəhkəşan fatehi xaruqələr yaradan mexanizatorla xoşbəxt sovet gəncliyinin nümunəsidir.

Belə sarsılmazlığa meydan oxumaq sovet rəqiblərinə baha başa gələ bilər.

Bəzən isə siyasi rejimlər şöhrətin ən uca zirvəsinə öz istedadı ilə qalxa bilən seçilmişləri də məhv edirdi. Bu onların idealları ilə uyğunsuzluq təşkil edirdi. Burada da sadə həqiqəti anlamaq heç də çətin deyildi. Öz istedad və zəhmətinin sayəsində ucalanlar rejim üçün arzuolunmaz nəsnələr yaşada bilərdi. Necə də olmasa belə şəxsiyyətlər müstəqil düşünmə qabiliyyətinə malik olurdular.

Əslən Bakıdan olan, orta məktəb, orta ixtisas təhsili, ilkin ali təhsili Bakıda alan böyük elm korifeyi Lev landau 60-cı illərin əvvəllərində şöhrətinin zirvəsində bərqərar ikən qəfil “avtomobil qəzasına” düşür. 11 noyabr 1962-ci ildə qəzada komaya düşən alim 6 il yaşasa da bir daha yatağından qalxa bilmir. Beləliklə onun hələ 31 yaşı olanda sovet repressiyasının cəngindən qurtaran dostları köməklik göstərməkdə aciz olur. 37-ci ildə həbsə atılan Landaunu o vaxt Nils Borun Stalinə yazdığı məktub iki illik dəhşətli məhbəs həyatından sonra azadlığa buraxılmasını təmin etmişdi. Böyük alim 62-ci ildə dünyada o qədər nüfuz sahibi idi ki, hətta Nobel mükafatları komitəsi həmin vaxta qədər və indiyədək mükafatların verilməsində bir istisnaya imza atıb, onun ödülünü təqdim etmək üçün Moskvaya xəstəxanada yatdığı palataya gətirmişdilər.

Siyasi gizlinlər, dünənin və gələcəyin gizli planlardan agah olanlar da müəmmalı qəzalarla üzləşməsi diktator cəmiyyətlər üçün xarakterikdir.

Böyük siyasi xadim, Seyid Cəfər Pişəvərinin 11 iyun 1947-ci ildə Yevlaxda avtomobil qəzasında həlak olması müəmması da bu qəbildəndir.

Bəzən xalqın içərisindən çıxan elm, mədəniyyət, incəsənət adamalırının xalq sevgisindən qorxuya düşənlər “sakitcə” hər şeyə nöqtə qoymaq yolunu seçirlər. Parlayan Aydın Məmmədov fenomenindən narahat olduqları kimi. 19 aprel 1991-ci ildə cəmi 47 yaşında siyasətçi, filoloq alim, alovlu vətənpərvər, içində millət sevgisi kükrəyən Aydın Məmmədov beləcə müəmmalı avtomobil qəzasında həlak olur.

Heç bir iddiası olmayan, sənəti ilə sevgi qazanan, sadəcə paxıllıq və gözgötürməzlik qurbanı olanların da belə acı qismət taleyinə tuş olması ayrı bir söhbətin mövzusudur.

Eyvaz Həsənov, Səxavət Məmmədov müvafiq olaraq 1983-il də 44 yaşında, 1991-ci ildə 38 yaşında həlak olmuşlar.

Bəzən də qəzavü-qədər müharibə, əsirlik əzablarından keçən, düşmənin qalib gələ bilmədiyi qəhrəmanlar fələyin yazdığı sonluq aqibətində beləcə qəzalarda əbədi olaraq dünyaya göz yumurlar. Dəhşətli müharibə alovlarından keçən əfsanəvi qəhrəman Əhmədiyyə Cəbrayılov kimi. O, 1994-cü ildə, 16 oktyabr tarixdə avtomabil qəzasında vidalaşmışdır bu dünya ilə.

Və nəhayət elə ölümlər də var ki, fələyin qələm çalıb verdiyi qərara sinə dağlayan təəssüfdən başqa heç bir şey deyə bilmirsən. Bütün varlığı ilə istiqlal mücahidlərimizə vurğun olan, onların həyat yolunu, mübarizəsini araşdıran tarixçi alim Nəsiman Yaqublunun qəzada həlak olması isə sadəcə amansız ölümün vaxtsız gəlişinə hamımızı yandırdı. Bu müəmmaya fələyin seçimində yanlışlıqdan başqa ad qoymaq mümkün deyil.

Pərviz Yəhyalı 

Gununsesi.info