Şuşanın bulaqları: Daş yaddaşın içində axan həyat KÖŞƏ

Şuşanı düşünəndə ilk növbədə onun dağları, qayaları, tarixi küçələri, memarlıq abidələri və musiqi yaddaşı yada düşür. Ancaq bu şəhərin ruhunu tamamlayan başqa bir təbii sərvət də var: bulaqları. Şuşanın təbiəti ilə tarixini birləşdirən bu su mənbələri əsrlər boyu şəhər sakinlərinin gündəlik həyatının ayrılmaz hissəsi olub. Bulaqlar burada sadəcə su içilən məkan deyil, həm də insanların görüşdüyü, söhbətləşdiyi, şəhərin həyat ritminin formalaşdığı yerlərdən biri olub.

Şuşanın coğrafi mövqeyi, dağlıq relyefi və təbii su mənbələri şəhərin yaşayış xüsusiyyətlərinə də təsir göstərib. Vaxtilə bulaqların ətrafında qurulan gündəlik həyat insanları təbiətlə daha sıx təmasda saxlayıb. Suyun səsi, daş novlardan axan şəffaf bulaq suyu, ətrafdakı yaşıllıq şəhərin təbii mənzərəsinin bir hissəsinə çevrilib. Bu mənzərəni yalnız gözəllik kimi qiymətləndirmək düzgün olmazdı. Çünki su mənbələri həm də yaşayışın davamlılığı, məişət və ictimai münasibətlər baxımından mühüm rol oynayıb.

Müharibə və işğal dövründə Şuşanın tarixi-mədəni irsi ilə yanaşı, təbii mühiti də ciddi zərər görüb. Uzun müddət baxımsız qalan bəzi ərazilərdə su mənbələrinin, yaşıllıq sahələrinin və təbii landşaftın vəziyyəti dəyişib. Şəhərin bərpası prosesində tarixi tikililərlə yanaşı, bu təbii sərvətlərin də qorunması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki Şuşanın bütövlüyü yalnız onun binalarının bərpası ilə təmin edilə bilməz.

Bu gün şəhərdə aparılan quruculuq işləri zamanı təbiətin qorunması məsələsi də diqqətdə saxlanılmalıdır. Yeni yollar, yaşayış və ictimai obyektlər salınarkən mövcud su mənbələrinin, ağacların və təbii landşaftın qorunması vacibdir. Bərpa prosesi şəhərin tarixi görünüşünü yeniləməklə yanaşı, onun təbii xüsusiyyətlərini də yaşatmalıdır. Əks halda, müasir infrastruktura sahib olsa da, özünəməxsus təbiət mənzərəsini itirmiş bir şəhər ortaya çıxa bilər.

Şuşanın bulaqları həm də gələcək nəsillərə ötürüləcək təbii irsdir. Onların qorunması üçün yalnız fiziki bərpa kifayət etmir. Su mənbələrinin çirklənməsinin qarşısının alınması, ətraf ərazilərin abad saxlanılması, suyun keyfiyyətinin mütəmadi yoxlanılması və ekoloji maarifləndirmə də vacibdir. Təbii sərvətə münasibət yalnız onun mövcudluğundan istifadə etməklə deyil, onu gələcək üçün qorumaqla ölçülür.

Şuşanın hər daşında tarix, hər küçəsində xatirə, hər bulağında isə təbiətin özünəməxsus yaddaşı var. Bu şəhərin gözəlliyini yaradan amillər bir-birindən ayrı deyil. Tarixi abidələr, musiqi ənənələri, dağ havası, yaşıllıq və bulaqlar vahid mənzərənin parçalarıdır.

Şuşanı yenidən qurmaq onun əvvəlki həyatını yalnız divarlarda və küçələrdə bərpa etmək demək deyil. Şuşanın bulaqları da axmalıdır ki, şəhərin təbiətlə yazılmış yaddaşı gələcək nəsillər üçün yaşamaqda davam etsin.