Ailə içində müqayisələrin yaratdığı səssiz zərər KÖŞƏ

“Filankəsin uşağı bunu bacardı, sən niyə bacarmırsan?” Bəzən ailədə adi bir cümlə kimi səslənir. Valideyn bunu övladını həvəsləndirmək üçün deyir, bəzən isə sadəcə narazılığını ifadə edir. Amma uşaq üçün bu cümlə bir neçə saniyəlik söhbətdən daha uzun yaşayır. Çünki müqayisə yalnız iki insanı qarşı-qarşıya qoymur, uşağa özünün kifayət qədər yaxşı olmadığı hissini də verə bilir.

Müqayisənin ən səssiz tərəfi odur ki, onun təsiri həmişə həmin an görünmür. Uşaq susa bilər, mövzunu dəyişə bilər, hətta valideyninin dediyini qəbul etmiş kimi görünə bilər. Amma zaman keçdikcə özünü başqalarının nəticələri ilə ölçməyə başlayır. Sinif yoldaşının qiyməti, qohumun övladının universitetə qəbul olması, dostunun qazandığı uğur onun üçün sadəcə başqasının uğuru olmur. Bunlar öz həyatının nə qədər “yetərli” olub-olmadığını ölçdüyü meyarlara çevrilir.

Ailə daxilində müqayisə yalnız uşaqlarla bağlı da deyil. Bacı-qardaşların bir-biri ilə müqayisə edilməsi də münasibətlərə görünməyən zərər vura bilər. “Qardaşın daha məsuliyyətlidir”, “bacın səndən daha sakitdir”, “o, valideynlərinin sözünə qulaq asır” kimi cümlələr bir müddət sonra iki övlad arasında rəqabət və inciklik yarada bilər. Halbuki valideynin niyyəti onları bir-birinə qarşı qoymaq deyil, sadəcə davranışlarını düzəltməkdir.

Daha çətin tərəf isə odur ki, müqayisə olunan uşaq zamanla müqayisə etdiyi insanı özünə rəqib kimi görməyə başlaya bilər. Bacısının uğuru onu sevindirmək əvəzinə narahat edə, qardaşının aldığı tərif onda özünü dəyərsiz hiss etdirə bilər. Beləliklə, ailənin içində olması lazım olan dəstək hissinin yerini səssiz rəqabət tutur.

Bu yanaşma böyüklərin həyatında da davam edə bilir. Uşaqlıqda tez-tez müqayisə edilən insan böyüyəndə də öz həyatına başqalarının gözü ilə baxmağa meylli ola bilər. Kiminsə evi, işi, maaşı, ailəsi, görünüşü və ya sosial həyatı onun üçün şəxsi uğurun ölçüsünə çevrilir. Sosial şəbəkələr isə bu müqayisəni daha da asanlaşdırır. İnsan artıq yalnız qonşusu və qohumu ilə deyil, hər gün yüzlərlə insanın həyatının seçilmiş görüntüləri ilə özünü müqayisə edir.

Əslində hər insanın başlanğıcı, imkanları, xarakteri və həyat yolu fərqlidir. Eyni ailədə böyüyən iki uşağın belə eyni xüsusiyyətlərə sahib olması mümkün deyil. Birinin daha tez qərar verməsi, digərinin daha gec öz yolunu tapması onun uğursuz olduğu anlamına gəlmir. Uşağın inkişafını başqasının nəticəsi ilə ölçməkdənsə, onun dünənki vəziyyəti ilə bu gününü müqayisə etmək daha sağlam yanaşmadır.

Valideynin bir cümləsi uşağın bütün həyatını müəyyənləşdirməyə bilər. Amma təkrar-təkrar deyilən cümlələr onun özünə münasibətini formalaşdıra bilər. “Sən niyə onun kimi deyilsən?” əvəzinə “Sən bunu necə daha yaxşı edə bilərsən?” demək arasında böyük fərq var. Birinci cümlə uşağa çatmadığı bir ünvan göstərir, ikinci isə öz yolunu tapmaq üçün imkan yaradır.

Ailə insanın özünü başqaları ilə yarışda hiss etdiyi ilk yer deyil, özünü olduğu kimi qəbul edə bildiyi ilk yer olmalıdır. Uşağın ən böyük ehtiyacı hər kəsdən yaxşı olduğunu eşitmək deyil. O, başqalarından fərqli olsa belə, dəyərli olduğunu hiss etməlidir. Çünki ailənin içində başlayan müqayisə bəzən illərlə davam edən bir daxili yarışa çevrilir. Və bu yarışın ən ağır tərəfi odur ki, insan bəzən finiş xəttinin heç vaxt olmadığını yalnız çox gec anlayır.