Tarixin səssiz qadınları 1 ci yazı

Güzgü qarşısındakı inqilab – Mabel Uilyams

Tarix çox vaxt ixtiranın adını xatırlayır, amma ona səbəbkar olanın səssiz cəhdi unudulur. XX əsrin əvvəllərində kosmetika bu gün bildiyimiz kimi əlçatan, adi bir şey deyildi. Gözəllik - qadınların evdə, gizlincə, öz üsulları ilə yaratdığı bir hal idi. Mabel də onlardan biri idi. Onun böyük planı yox idi. Nə bir brend qurmaq, nə də tarixə düşmək arzusu. Sadəcə sevdiyi oğlanın diqqətini çəkmək istəyirdi.

Mabel güzgü qarşısında sadə, amma riskli bir üsula əl atdı: vazelinlə kömür tozunu qarışdırdı. Bu qarışığı kirpiklərinə sürtürdü ki, baxışları daha dərin, daha tünd, daha “görünən” olsun. Bu, bir qadının gündəlik, səssiz cəhdi idi. Sevilmək üçün edilən kiçik, amma baxışlarına əlavə etdiyi cəsarətli bir addım idi. Bu səssiz inqilabın şahidi onu izləyən qardaşı Tomas Layl Uilyams (Thomas Lyle Williams) oldu. Mabelin bu qarışığı hər gün necə istifadə etdiyini, nəticənin necə dəyişdiyini gördü. Qardaşı bir şeyi başa düşdü: bu, sadəcə bacısının şəxsi arzusu deyil, ümumi bir ehtiyac idi.

Uilyams bu ev üsulunu daha təhlükəsiz, daha praktik hala salaraq bacısının ideyasını kommersiyalaşdırdı. Qarışığı təkmilləşdirdi, qablaşdırdı və satışa çıxardı. O, brendə bacısının adını verdi. Və beləliklə, 1915-ci ildə Çikaqoda dünyaca məşhur "Maybelline" brendi yarandı. Bəli, bu ad təsadüfi deyildi: Mabel + Vaseline = Maybelline.

Beləliklə, ilk müasir tuşun əsası qoyuldu. Brend böyüdü, sənaye yarandı, qadınların baxışları dəyişdi. Amma Mabel özü kölgədə qaldı. Tarix ixtiraçını adını yazdı, ona ilham verən qadını isə kölgədə saxladı. Mabel özü reklam olunmadı. Müsahibələr vermədi. Tarixin ön səhifələrinə çıxmadı. Onun sevgi hekayəsinin sonu bilinmədi. Mabel tarixə aşiq kimi düşmədi. Onun sevgi hekayəsinin nə adı var, nə sonu. Sadəcə, bir arzu vardı: bir baxışda daha çox görünmək.

Sevdiyi oğlanın kim olduğunu bilmirik. Bilmirik ona baxıb gülümsədi, ya da heç fərqində olmadı. Amma bilirik ki, Mabel güzgü qarşısında dayanıb kirpiklərini qaraldarkən özünə bir az cəsarət, bir az da ümid əlavə edirdi. Bəlkə o sevgi cavabsız qaldı. Bəlkə də elə sevgidən çox, sevilmək arzusu idi. Onun hekayəsi nikahla bitmədi, amma milyonlarla qadının səhərinə qarışdı. Bir tuş çəkilişi qədər qısa, amma təsiri nəsillər boyu davam edən bir iz qoydu. Mabel özü unuduldu, amma qadınların gözlərinə verdiyi vurğu yox. 

Sevdiyi kişi onu gördümü? O baxışlar dəyişdimi? Bunu tarix yazmadı. Amma Mabelin güzgü qarşısındakı o səssiz anı milyonlarla qadının gündəlik ritualına çevrildi. Bu hekayədə ixtiraçı kişi kimi xatırlanır, halbuki ilham verən bir qadının arzusu idi. Tarixin səssiz qadınları adətən belədir: özləri kölgədə qalır, amma dünyanı dəyişən işıq onlardan doğur. Tarix adətən qaliblərin adını yazır. Qadınların isə çox vaxt niyyətini saxlayır. Mabelin həyatı sənədlərə böyük bir sevgi kimi düşmədi. Onun adı döyüşlərdə, taxt-taclarda, manifestlərdə çəkilmədi. Sadəcə bir güzgü qarşısında dayanmışdı - sevilmək istəyən adi bir qadın kimi. Sevdiyi kişinin kim olduğunu bilmirik. Bilmirik ona baxanda ürəyi sürətlə döyünürdümü, ya daha çox həyəcanlanırdımı? Amma bilirik ki, o baxışın bir az daha uzun sürməsini istəmişdi.

Mabel səsini qaldırmadı. İddia etmədi. Tarixə özünü sübut etməyə çalışmadı. Amma bir detalı dəyişdi: qadınların özlərinə baxışını. Onun səssiz arzusu bir sənayeyə çevrildi. Özü
arxa planda qaldı, adı brendin içində əriyib getdi. Amma hər səhər kipriklərinə tuş çəkən qadınlar, fərqində olmadan Mabelin niyyətini təkrarladılar. Tarix onu susdurdu. Amma izi danışdı. Çünki bəzən qadınlar öz hekayələrini ucadan yox, dünyanı dəyişəcək qədər sakit yazırlar.

Bəzən inqilab səs-küylə olmur. Bəzən dəyişiklik laboratoriyada yox, evin bir küncündə başlayır. Mabel tribunaya çıxmadı, amma qadın baxışına vurğu əlavə etdi. Və bəlkə də “Tarixin səssiz qadınları” məhz belə başlayır: adı tarix kitablarında görməyən, amma izi hər səhər güzgüdə əks olunan qadınlar.

Məhluqə Nuraliyeva