Tələbələr üçün ucuz nəqliyyat Təhsilin əlçatanlığında mühüm addım

“İctimai nəqliyyatda hazırda qüvvədə olan qaydalara görə, yalnız 5 yaşına qədər uşaqlar, eləcə də polis və hərbi qulluqçular ictimai nəqliyyatdan ödənişsiz istifadə edirlər. Lakin ölkənin sosial-iqtisadi reallıqları, gənclərin büdcə yükü və təhsil prosesinə davamlılığı nəzərə alındıqda, tələbələrin də bu siyahıya daxil edilməsi vacib və zamanın tələbi kimi görünür”. 
Bunu Demokrat.az-a açıqlamasında tanınmış təhsil eksperti Kamran Əsədov deyib. 
Onun sözlərinə görə, bu, həm sosial təminatın güclənməsi, həm də təhsilin əlçatanlığının artırılması baxımından strateji əhəmiyyət kəsb edir:
“Statistikaya baxdıqda, 2023-2024-cü tədris ilində ölkə üzrə 186 min nəfərdən çox tələbə ali təhsil müəssisələrində təhsil alır. Onların əksəriyyəti gündəlik olaraq ictimai nəqliyyatdan istifadə edir və gediş haqqı tələbələrin aylıq xərclərinin ciddi bir hissəsini təşkil edir. Məsələn, paytaxt Bakıda metro və avtobuslardan gündəlik istifadə edən bir tələbənin aylıq nəqliyyat xərci orta hesabla 35-40 manata çatır ki, bu da aylıq təqaüd alan tələbələrin (66-75 manat) büdcəsinin yarısından çoxunu təşkil edir. Belə vəziyyət gənclərin təhsil prosesinə iqtisadi çətinliklərlə qoşulmasına səbəb olur. Əgər tələbələr üçün güzəştli və ya pulsuz nəqliyyat xidməti tətbiq olunsa, bu, ailələrin üzərindən əlavə yükü götürər, valideynlərin xərcləri azalardı və dövlət vəsaitinə də dolayı yolla qənaət edilərdi. Azərbaycan Respublikasının “Təhsil haqqında” Qanununun 5-ci maddəsində açıq şəkildə göstərilir ki, dövlət təhsilalanların sosial müdafiəsini təmin etməli və onların bərabər imkanlarla təhsil almasına şərait yaratmalıdır. Bundan başqa, “Təhsil haqqında” Qanunun 32-ci maddəsində tələbələrin sosial müdafiəsinin mühüm istiqamətlərindən biri kimi onların güzəştli xidmətlərlə təmin olunması göstərilir. Bu baxımdan tələbələr üçün nəqliyyat xərclərinin azaldılması qanunvericiliyin ruhuna tam uyğun olar və dövlətin təhsilə dəstək siyasətini daha da gücləndirər. Elm və Təhsil Nazirliyinin də son illərdə tələbələrin sosial rifahını artırmaq istiqamətində həyata keçirdiyi addımlar – təqaüdlərin artırılması, tələbə kreditlərinin tətbiqi – göstərir ki, bu qurum gənclərin təhsil imkanlarını genişləndirməkdə ardıcıl siyasət yürüdür”.
Ekspert əlavə edib ki, nəqliyyatda güzəştin tətbiqi də məhz bu siyasətin davamı ola bilər:
“Dünya təcrübəsinə nəzər salanda, tələbələrə ictimai nəqliyyatda güzəşt verilməsi ən geniş yayılmış sosial siyasətlərdən biridir. Məsələn, Türkiyədə tələbələr “öğrenci kartı” ilə ictimai nəqliyyatdan 50 faizədək endirimlə istifadə edirlər. Almaniyada tələbələr semestr bileti vasitəsilə aylıq çox aşağı məbləğlə ictimai nəqliyyatdan limitsiz istifadə etmək hüququna malikdirlər. Fransada da oxşar sistem mövcuddur və tələbələr üçün nəqliyyat bileti adi vətəndaşlardan dəfələrlə ucuz qiymətədir. Bu nümunələr göstərir ki, tələbələr üçün nəqliyyatda güzəşt təkcə sosial yardım deyil, həm də təhsilin davamlılığı və gənclərin aktiv ictimai həyata qatılması üçün stimuldur. Azərbaycanın bu təcrübələrdən faydalanaraq oxşar model tətbiq etməsi həm sosial siyasətin güclənməsi, həm də təhsil sisteminə dəstəyin artması demək olar. Müsbət tərəflər açıqdır: tələbələrin aylıq büdcəsinə qənaət ediləcək, valideynlərin xərci azalacaq, dövlət isə təhsilin əlçatanlığını təmin etməklə sosial məsuliyyətini yerinə yetirmiş olacaq. Bundan başqa, tələbələrin ictimai nəqliyyatdan daha çox istifadəsi şəxsi avtomobillərə tələbatı azaldacaq, bu da şəhərdə sıxlığın və ekoloji yükün azalmasına müsbət təsir göstərəcək. Mənfi tərəf kimi yalnız dövlət büdcəsinə əlavə yük göstərilə bilər, lakin bu, uzunmüddətli perspektivdə sosial sabitlik və insan kapitalının inkişafı baxımından müsbət nəticə verəcək. Beləliklə, tələbələrin ictimai nəqliyyatda gediş haqqından azad edilməsi və ya güzəştli ödənişlə təmin olunması həm sosial ədalətin bərpası, həm də təhsil siyasətinin gücləndirilməsi baxımından mühüm addım olardı. Elm və Təhsil Nazirliyinin bu məsələdə təşəbbüskar olması müsbət işdir və göstərir ki, nazirlik yalnız tədris prosesinin məzmununa deyil, həm də tələbələrin sosial vəziyyətinə diqqət yetirir. Əgər bu qərar qəbul olunarsa, həm dövlət büdcəsinə qənaət ediləcək, həm valideynlərin üzərindəki yük azalacaq, həm də tələbələrin təhsilə davamlılığı güclənəcək. Bu addım Azərbaycan təhsil sistemində dövlət–cəmiyyət–tələbə münasibətlərini daha da möhkəmləndirəcək və Elm və Təhsil Nazirliyinin müasir çağırışlara cavab verən siyasətinin bir göstəricisi olacaq”.
Leyla Turan
Demokrat.az