Texnologiyanın körpə beynində qorxuducu izləri üzə çıxdı

Vaxt qazanmaq və ya körpələri sakitləşdirmək məqsədilə əllərinə verilən planşet və telefonlar düşünüldüyündən qat-qat dərin izlər buraxa bilər. Sinqapurda on ildən artıq müddətdə aparılan və 168 uşağı körpəlikdən yeniyetməlik dövrünə qədər izləyən genişmiqyaslı araşdırma erkən yaşda ekrana məruz qalmanın beyin quruluşunu daimi şəkildə dəyişdirdiyini üzə çıxarıb.

Qayanrinfo xəbər verir ki, araşdırmanın nəticələrinə görə, iki yaşından əvvəl intensiv şəkildə ekrana baxan körpələrin beyin şəbəkələri normadan xeyli sürətli şəkildə ixtisaslaşmağa başlayır. İlk baxışdan müsbət inkişaf kimi görünən bu prosesin, mütəxəssislərin fikrincə, nəzarətsiz sürətlənməsi illər sonra qərarvermə proseslərinin ləngiməsi və ciddi narahatlıq pozuntuları ilə nəticələnir.

Tədqiqatın rəhbəri doktor Huanq Pey sağlam inkişaf prosesində beyin şəbəkələrinin zamanla və mərhələli şəkildə formalaşmalı olduğunu vurğulayır. Lakin ekran qarşısında uzun müddət keçirən uşaqlarda görmə və idrak nəzarətinə cavabdeh şəbəkələr, mürəkkəb düşünmə bacarığı üçün zəruri olan güclü əlaqələr hələ tam qurulmamış erkən mərhələdə yetişir. Bu vaxtsız olğunlaşma beynin elastikliyini və zehni davamlılığını azaldır. Nəticədə uşaqlar gələcəkdə yeni vəziyyətlərə uyğunlaşmaqda çətinlik çəkirlər. Araşdırmada iştirak edən və körpəlik dövründə ekranla sıx təmasda olan uşaqların 13 yaşında yaşıdları ilə müqayisədə xeyli yüksək narahatlıq səviyyəsinə malik olduğu müşahidə olunub.

Kitablar texnologiyaya qarşı: Beyni qoruyan qalxan

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı bir yaşlı körpələr üçün ekran qarşısında vaxt keçirməyi qətiyyən tövsiyə etmir, iki yaşlı uşaqlar üçün isə bu müddətin gündə bir saatı keçməməli olduğunu xatırladır. Lakin sinqapurlu tədqiqatçıların araşdırdığı qrupda körpələrin gündə orta hesabla bir–iki saat ekran qarşısında vaxt keçirdiyi müəyyən edilib. Üstəlik, bu məlumatlar on il əvvələ aiddir və mütəxəssislər qlobal pandemiya dövründən sonra bu göstəricilərin daha da təhlükəli səviyyələrə çatdığını ehtimal edirlər. Erkən yaşda məruz qalınan bu "rəqəmsal dayəlik” uşaqların təkcə idrak bacarıqlarını deyil, sosial və emosional inkişafını da mənfi təsir altına salır.

Bəs ekranların hər yeri əhatə etdiyi müasir dünyada valideynlər nə etməlidir? Araşdırmanın tövsiyəsi köhnə üsul olsa da təsirlidir: kitab oxumaq. Məlumatlar göstərir ki, üç yaşında valideynləri tərəfindən mütəmadi olaraq kitab oxunan uşaqlar ekranın mənfi təsirlərinə qarşı daha dözümlü olurlar. Oxu zamanı uşağa suallar vermək və onunla aktiv ünsiyyət qurmaq beyin inkişafını sağlam istiqamətdə saxlayır.

Alimlər texnologiyanın uşaq baxıcısı olmadığını, sağlam nəsil yetişdirmək üçün cihazları söndürüb kitab səhifələrini çevirməyin həlledici əhəmiyyət daşıdığını bir daha xatırladırlar.

Aydın