Tibb tarixinin “qəddar həkim”i

Bomontun hərəkəti çarəsiz xəstədən sui-istifadə kimi dəyərləndirilir, həkim bu prosedur üçün xəstəyə pul da ödəyib

Həzm sisteminin sirrini açmaq üçün xəstənin mədəsində dəlik açan Uilyam Bomontun adı tibb tarixinə “qəddar həkim” kimi düşüb. Baxmayaraq ki, bu üsul nəticəsində həkim mədə-bağırsaq sisteminin necə çalışdığını öyrənməyə çalışıb. 

“Sherg.az” “Milliyet.com.tr”yə istinadən bildirir ki, U.Bomontun bu hərəkəti çarəsiz xəstədən sui-istifadə kimi dəyərləndirilir. Həkim bu prosedur üçün xəstəyə pul da ödəyib. O, xəstəsinin mədəsindəki dəlikdən qida yeridib, prosesi anbaan izləyib. Doktor Bomontun tibb tarixinə düşmüş təcrübələri hələ də müzakirə mövzusudur. Yəni bu, elmi təcrübə idi, yoxsa sistemli işgəncə? Heç bir tibb təhsili almadan doktorluq dərəcəsini qazanan Bomont 1800-cü illərdə qeyri-adi araşdırmaları ilə tibb tarixində iz buraxdı. Onun elmi səyahəti təsadüfən rastlaşdığı bir xəstə ilə başlayıb. O, bu xəstəni öyrənmək məqsədilə illər boyu yanında saxlayıb, hətta ondan canlı bir subyekt kimi istifadə etmək üçün ona pul da vermişdi. Bomontun təcrübələri elmi baxımdan çılpaq olsa da, onların etik ölçüləri hələ də müzakirə mövzusudur. Onun metodları öz dövrünü qabaqlayırdı, lakin onlar həm də insanlığın sərhədlərini aşırdı. Uilyam Bomontun ağlını başından alan hekayəsi elmin inkişafı naminə nə qədər irəli gedə biləcəyimizi sual altına qoyan nümunələrdən biri idi. Budur, təcrübələri uzun illər müzakirə mövzusu olan Dr. Uilyam Bomontun heyrətamiz hekayəsi və təcrübələri.

1822-ci ildə Miçiqan ştatının Makkinak adasında hərbi postda həkim vəzifəsində olarkən iyunun 6-da Aleksis Sent-Martin yaxın məsafədən odlu güllə ilə vuruldu. Bu bədbəxt adam qabırğalarından və mədəsindən yaralandı. Müharibə zamanı güllə yaraları ilə bağlı böyük təcrübə qazanmış doktor Bomont yaranı sağalda biləcəyini bilirdi. Bununla belə, Aleksis Sent Martinin sağalmaq ümidi az idi. Yarası dövrün texnoloji imkanlarını nəzərə alsaq, tam sağalacaq qədər güclü deyildi. Və doğrudan da, qarnındakı yara tam sağalmadı və mədəsindən xaricə doğru uzanan fistula (həzm sistemində mədə və ya bağırsaqdan mədə şirələrinin axmasına səbəb olan anormal açılış) əmələ gəldi.

Doktor Uilyam Bomont onun vəziyyətini görəndə Martinə onun üçün işləyə biləcəyini söylədi və gənc iş təklifini qəbul etdi. Lakin işlər qəribə bir dönüş etdi və Dr. Uilyam Bomont St. O, Martin üzərində təcrübə aparmağa başladı. St. O, Martinin hər yeməyini, hər gün qeyd etməyə başladı. O, qida maddələrini kasıbın fistulasından iplə asar və bir neçə saatdan sonra nə qədər yaxşı həzm olunduğunu yoxlamaq üçün çıxarardı. Sonra fistuladan mədə mayesini şüşələrə yığdı, içinə müxtəlif qidalar qoydu və həzmin nə qədər davam edəcəyini qiymətləndirdi. Kavanozdakı mədə şirəsinin bədən istiliyinə təsir edib-etmədiyini öyrənmək üçün St. O, Martindən bankaları qollarının altında saxlamasını istəyirdi. Günlər beləcə uzanırdı. Martin həyatının bütün iplərini Dr. Uilyam Bomonta verdi. Martin yalnız işləmək üçün qaldığı bu yerdə sınaq subyektinə çevrildiyini görüb bu vəziyyətə son qoyub onu ölkəsinə göndərdi. Lakin Dr. Martin getdikdən sonra Uilyam Bomont işini davam etdirə bilməyəndə ona məktublar yazıb geri qayıtmasını xahiş etdi, nəhayət ona müəyyən miqdarda müavinət təklif etdi və yenidən onun imtahan subyekti olmasını istədi. Martin həkimin təkidi və təklifi ilə geri qayıtdı və bu dəfə razılıqlarını yazılı şəkildə qeyd etdilər. Bu müqavilənin ardından illər keçdi və Dr. Uilyam Bomont, Aleksis St. Martin üzərində işləməyə davam etdi.  Uilyam Bomont 1838-ci ildə "Mədə ifrazı və həzm fiziologiyası ilə bağlı eksperimentlər və müşahidələr" mövzusunda dissertasiya tezisini nəşr etdi. U.Bomontun təcrübələri elmi araşdırma üçün şərtlərin əksəriyyətinə cavab verməsə də, ümumiyyətlə, düzgün tədqiqat hesab edilir.