Icma.az
close
up
RU
“Tramp dünyanı yenidən şəkilləndirir və Ukraynada kompromiss axtarır” Taleh Şahsuvarlı ilə MÜSAHİBƏ

“Tramp dünyanı yenidən şəkilləndirir və Ukraynada kompromiss axtarır” Taleh Şahsuvarlı ilə MÜSAHİBƏ

Icma.az, Demokrat.az portalından verilən məlumatlara əsaslanaraq xəbər verir.

Demokrat.az-ın suallarını AzNews.az analitik-informasiya portalının Baş redaktoru Taleh Şahsuvarlı cavablandırır
- ABŞ-Rusiya, ABŞ-Ukrayna münasibətləri fonunda prezident Donald Tramp gözlənilməz, yaxud heyrət doğuran gedişlər edir. Bu gedişləri necə şərh edərdiniz?
-Bu suala cavab vermək üçün ilk növbədə Tramp administrasiyası ABŞ-da hansı sosial və ideoloji təbəqələri təmsil etdiyinə baxmaq lazımdır. Tramp administrasiyası əsasən mavi yaxalı işçiləri, işsizlikdən əziyyət çəkən əyalətləri, millətçi və mühafizəkar dairələri təmsil edir. Onun ilk baxışda populist təsiri bağışlayan ritorikası və "Öncə Amerika" şüarı mühafizəkarların və qlobalizmdən narazı olanların dəstəyini qazandı. Tramp status-kvoya meydan oxuyaraq siyasi elitaya güvənməyən təbəqələri özünə cəlb edə bildi. Bu baxımdan Trampın heç bir qərarı, açıqlaması, addımı gözlənilməz deyil, tam əksinə, düşünülmüş bir strategiyanın elementləridir. Tramp bəzi transmilli media qurumlarının yaratdığı imicin əksinə, rasional, praqmatik və qətiyyətli liderdir. O, başa düşür ki, Çin bu gedişlə dünya lideri olacaq, onun ölkəsi isə, bürokratiya, korrupsiya, yanlış xarici siyasət içərisində çabalayır. Bu çabalama bizim təsəvvür etdiyimiz mənada “acından ölmək” problemi deyil, dinamikadadır. ABŞ iqtisadi və geopolitik dinamikasını nəzarətdə saxlamasa, öz liderlik mövqeyini Çinə uduza bilər.
- ABŞ və Çin arasında rəqabət ABŞ üçün hansı risklər daşıyır?
- Trampa qədər ABŞ-ın Çinlə rəqabəti iqtisadi asılılıq, texnologiya oğurluğu, ticarət defisiti və strateji üstünlüyün itirilməsi kimi risklər daşıyırdı. Çin, iqtisadi baxımdan güclənir və gücləndikcə ABŞ-ın liderliyinə meydan oxuyur. Tramp bu təhdidləri daha da konkretləşdirərək, "ticarət müharibələri" və texnoloji mübahisələr vasitəsilə Çin üzərində təzyiqləri artırdı. Eyni zamanda, Çinlə rəqabətdən ABŞ-ın qalib ayrılması üçün ABŞ-da islahatlar aparılmasına ehtiyac var. Tramp bu tələbatdan çıxış edərək ABŞ daxilində infrastrukturun yenilənməsi, sənaye istehsalının artırılması, texnologiya sahəsində araşdırmaların dəstəklənməsi və ticarət balansının bərpası üçün islahatlar həyata keçirməyə can atır. Bununla yanaşı, təhsil sisteminin gücləndirilməsini və enerji müstəqilliyinin təmin edilməsini də vacib sayır. Ancaq bu istiqamətdə atılan addımlar nə qədər uzunmüddətli təsirə malik olacaq? Bu suala birmənalı cavab vermək mümkün deyil.
- ABŞ Çinlə rəqabəti udmaq üçün Ukraynaya maliyyə axınını dayandırması praqmatik bir qərar sayıla bilərmi?
- Əlbəttə, bu yanaşma qısa müddətdə resursları Çinə qarşı fokuslamaq baxımından praqmatik görünə bilər. Lakin uzunmüddətli perspektivə nəzər salsaq, Ukraynanı dəstəkləməmək ABŞ-ın Avropadakı təsir gücünün zəifləməsinə və hətta Rusiyanın güclənməsinə gətirib çıxara bilər. Bunlar da öz növbəsində ABŞ-ın qlobal liderliyinə mənfi təsir göstərə bilər.
- Geopolitik baxımdan ABŞ həm Rusiyaya, həm də Çinə eyni anda "savaş" aça bilməz. Bu halda ABŞ-ın Ukrayna sorununu çözməyə tələsməsi təbii deyilmi?
- Məlum məsələdir ki, ABŞ eyni vaxtda iki böyük güclə mübarizə aparmaqda çətinlik çəkə bilər. Ukrayna məsələsini həll edərək Rusiyanı neytrallaşdırmaq və Rusiyanı Çinə, İrana qarşı mübarizədə potensial tərəfdaşa çevirmək, yedəyinə almaq ABŞ-ın strategiyası baxımından ağıllı addımdır. Risk isə ondadır ki, ABŞ Rusiyanı öz yedəyində nə qədər saxlaya biləcək? Bu baxımdan Rusiya prezidenti Vladimir Putinin dövlət başçısı kimi təcrübəsi də nəzərə alınmalıdır. Əleydarları da etiraf edir ki, Putin son dərəcə məharətli siyasi şahmatçıdır və mükəmməl kombinasiyalar qura bilir. Ərdoğan, Putin, Merkel- bunlar dünya siyasətinin ağır fiqurlarıdır, Makron, Zelenski və bu kimi səthi siyasətçilərlə müqaayisə oluna bilməzlər, hərçənd Merkel aktiv siyasətdən uzaqlaşıb.
- ABŞ Ukraynanı qurban verir?
- Doğrusu, ABŞ üçün Ukrayna strateji bir ərazidir- həm sərvətləri, həm lokasiyası, həm də Slavyan dünyasındakı spesifikası baxımından. Lakin ABŞ öz maraqlarını qorumaq üçün bu ölkəni hazırda bir vasitə kimi istifadə edir. Daha açıq desək, ABŞ həm Ukraynanı tam qurban vermək istəmir, eyni zamanda, öz maraqlarını da arxa plana atmır. Odur ki, ABŞ Ukrayna məsələsində kompromis axtarışındadır, fəqət bu komromisin əldə edilməsi üçün Tramp ilk növbədə Zelenskini piyada kimi fəda edir.
- Ukrayna savaşından ciddi əziyyət çəkmiş Rusiya da bu kompromissə getməyə meyilli deyilmi?
- Rusiya iqtisadi və siyasi baxımdan zəiflədikcə, ABŞ-a xeyli dərəcədə ehtiyacı yaranır. Lakin bu möhtaclıq Rusiyanı Çinlə daha sıx tərəfdaşlığa da itələyə bilər. Rusiya-Çin tərəfdaşlığı güclənərsə, ABŞ üçün yeni bir təhlükə yarana bilər. Odur ki, ABŞ daha hərtərfli tədbirlər görməyə məcburdur.
- Rusiyanı yanına almağı planlaşdıran ABŞ-a dünyada bir çox konfliktlərin bitməsi, o cümlədən Yaxın Şərqdəki münaqişələrin sonlanması nə qədər lazımdır?
- Ona görə lazımdır ki, bu, ABŞ-ı Çindənkənar dünyada əsas söz sahibi edəcək, Avropa Birliyinin də ABŞ-a biət etməsi fonunda Tramp ABŞ-ı yenidən dünya liderinə çevirəcək. Rusiyanın neytrallaşdırılması və ya ABŞ-ın yanında yer alması qlobal konfliktlərin azalmasına gətirib çıxara bilər. Bunu Suriyanın timsalında görürük. Bu, ABŞ-ın Avropa və digər regionlarda daha güclü mövqeyə sahib olmasına da imkan verə bilər. Trampın "dünya lideri" vizyonunu reallaşdırmaq üçün bu cür strateji manevrlər həyati əhəmiyyət daşıyır. Amma Yaxın Şərqdə başqa bir “ilana ağı verən” də var- İran!
- Yəni ABŞ İran problemindən də xilas olmalıdır?
- İlk baxışdan belə görünür ki, ABŞ İranla münaqişəni danışıqlar, iqtisadi təzyiqlər və ya regional müttəfiqlərin dəstəyi ilə həll etməyə çalışacaq. Ancaq çox güman ki, Suriyadakı proksi qüvvələr İrana hərbi savaş açacaq. İranın nüvə silahı yaratmaq potensialından məhrum edilməsi Yaxın Şərqdəki digər problemlərin həllini də asanlaşdıra bilər. Ancaq nəzər almalıyıq ki, İranın çox ciddi problemləri var- siyasi rejim, iqtisadi və milli məsələlər. O üzdən İran ABŞ qarşısında Çin qədər təhlükə deyil, necə deyərlər, canı bir şapalaqlıqdır.
- Bəs, dünyada gedən bu proses Azərbaycan üçün əslində əlverişli şərtlər yaratmırmı?
- Bir şeyi nəzərə almalıyıq ki, dünya yenidən nizamlanır. Bu nizamlama prosesinə biz Cənubi Qafqazın lider dövləti olaraq qoşuluruq. Bu baxımdan ABŞ-Çin və ABŞ-Rusiya rəqabəti fonunda Azərbaycan üçün seçimlər daha da artır. Azərbaycanın həm enerji resursları, həm də tranzit imkanları Qərb və Şərq arasında körpü rolunu oynayır. Bu da ölkəmizin regional və qlobal səviyyədə daha təsirli bir oyunçuya çevrilməsi üçün əlverişli şərait yaradır. Prezident İlham Əliyevin dünyanı düz oxuması, biliyi, təcrübəsi və fəhmi bizim üçün, dövlətimiz üçün olduqca mühüm resursdur.
Leyla Turan
Demokrat.az

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:183
embedMənbə:https://demokrat.az
archiveBu xəbər 24 Fevral 2025 23:41 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see389

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see361

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see306

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see285

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see281

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see274

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see263

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see256

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see255

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see240

Hansı qan analizi Alsheymeri 10 il öncədən xəbər verir?

18 Noyabr 2026 16:56see230

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see228

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

18 Noyabr 2026 19:16see225

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

18 Noyabr 2026 20:00see222

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see220

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see216

Könül Xasıyevanı pub da görəndə dəhşətə gəldim” Məşhur bloqer VİDEO

18 Noyabr 2026 17:22see215

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see211

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see211

“PAŞA Sığorta”nın yeni mobil tətbiqi istifadəyə verilib

18 Noyabr 2026 12:12see202
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri