“Türkiyə bu regionlarda ABŞnin əsas müttəfiqinə çevrilə bilər” Tramp dövründən əsas gözləntilər AzPolitika onlayn siyasiictimai qəzet

“Trampın ABŞ prezidenti kimi fəaliyyətə başlamasına beş həftədən az vaxt qalıb. Hazırkı Bayden administrasiyası və Trampın komandası bu tarix üçün fəal işləyirlər. Tramp administrasiyasının Cənubi Qafqazla bağlı siyasətinin necə olacağını anlamaq üçün ilk növbədə ABŞ-nin Cənubi Qafqazdakı hazırkı vəziyyətinə nəzər salaq”.

“AzPolitika” xəbər verir ki, bu barədə politoloq Fərhad Məmmədov bildirib.

“Ümumiyyətlə, Bayden administrasiyası Cənubi Qafqaz regionuna böyük diqqət ayırıb. Lakin ABŞ-ın region ölkələrində mövqeyi fərqli istiqamətlərdə inkişaf edib”, - o, əlavə edib.

F.Məmmədovun sözlərinə görə, Ermənistanda hər şey alındı, strateji qarşılıqlı fəaliyyətlə bağlı sənədlər imzalandı, Ermənistan Müdafiə Nazirliyində hərbi müşavir peyda oldu: “Hakim elita ABŞ-nin Ermənistan xüsusi xidmət orqanlarına nüfuz etməsi üçün şərati yaradır, Rusiya ən azı ictimai qavrayış səviyyəsində sıxışdırılır. Baydenin səlahiyyət müddətinin sonunda Gürcüstanla problemlər yarandı, hökumətə və hakim partiyaya qarşı sanksiyalar tətbiq olundu”.

Politoloq Azərbaycanla heç nə alınmadığını vurğulayır: “ABŞ-nin vasitəçilikdə erməni mərkəzli yanaşması münaqişənin həlli prosesində nəticə vermədi. Əksinə, Dövlət Departamentinin rəhbəri Blinkenin Azərbaycan rəhbərliyi ilə bağlı ikili mövqeyi Bakı ilə münasibətlərdə gərginliyin artmasına səbəb oldu.

Bundan əlavə ABŞ Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh müqaviləsi prosesini təşkil edə bilmədi. Ermənistan-Türkiyə sərhədinin açılmasına nail ola bilmədi. Gürcüstan hökuməti ilə münasibətlərdə yaranan fəsadlar ABŞ-yə regiondakı geosiyasi oyununu tam şəkildə qurmağa imkan vermir”.

Trampın dövründə nə baş verə bilər?!

F.Məmmədov bu suala belə cavab verir: ”Andiçmə, təyinatlar və namizədlərin Konqresdə təsdiqindən sonra xarici siyasətə cavabdeh olan strukturlar mart ayına kimi tam fəaliyyətə başlayacaq. Cənubi Qafqaz mövzusunun prioritet olmadığını nəzərə alsaq, xarici siyasətin əsas mövzuları - Rusiyanın Ukraynaya təcavüzü, Yaxın Şərq/İran, Çinlə münasibətlərə dair yanaşmalar formalaşdıqdan sonra növbə bizim regiona gələcək.

Bununla yanaşı, Trampın dövründə dövlət sisteminin optimallaşdırılması və transformasiyası, ABŞ-nin xarici siyasət alətlərinin azaldılması ehtimalı yüksəkdir. Bununla belə, Birləşmiş Ştatlar fəal xarici siyasətdən əl çəkməyəcək, sadəcə olaraq müttəfiqlərinin resurslarından istifadə edəcək və xristianları qorumaq ideoloji elementi ilə birgə praqmatizm prioritet olacaq.

Praqmatik məqsədlərə aşağıdakılar daxildir:

- Cənubi Qafqaz Mərkəzi Asiyaya giriş qapısı kimi önəmli olacaq;

- Rusiya - Ukrayna müharibəsinin gedişi və Trampın vasitəçi mövqeyindən asılı olaraq Rusiyanın regiondan sıxışdırılması mövzusu aktual olacaq;

- İranla əlaqələrin inkişafından asılı olaraq bu kontekstdə Cənubi Qafqazın yeri və rolu formalaşacaq”.

Trampın regiondakı əsas müttəfiqi və ya  təmsilçisi kim olacaq?

Ekspert qeyd edir ki, bu rolu Türkiyə, Fransa və müəyyən qədər Böyük Britaniya və İsrail əldə edə bilər. Onun sözlərinə görə, Parisdə Makron artıq Zurabaşvilli və Paşinyanı Trampa təqdim etməklə regionda ABŞ-ni təmsil etmə imkanlarını nümayiş etdirib.

“Suriyada dəyişən situasiya göstərdi ki, Türkiyə Yaxın Şərqdə ABŞ-ın əsas müttəfiqinə çevrilə bilər. Bu rolu Cənubi Qafqazla bağlı da nəzərdən keçirmək olar. İngilislər və israillilər, bir qayda olaraq, regionda ABŞ-nin görünməz müttəfiqləri rolunu oynayırlar”, - o, əlavə edib.

F.Məmmədov qeyd edir ki, Azərbaycanın Fransanın regionda uğur qazanmadığını göstərməsi gözlənilir.

O, vurğulayır ki, Fransanın Gürcüstandakı mövqeyi də önəmlidir və Makronun İvanişviliyə zənginə məhz Parisi regionda ABŞ-nin əsas təmsilçisi kimi təqdim etmək kontekstində baxmaq lazımdır: “Paralel olaraq, regionda hər bir ölkə öz resurslarını toparlayır. Bölgədə hələ də həll olunmamış və Trampı maraqlandıra biləcək mövzular var: Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh müqaviləsi, Ermənistan-Türkiyə normallaşması, Ermənistanın KTMT-dən çıxması. Tramp administrasiyasının regionla bağlı mövqeyinin formalaşması üçün vacib meyar onun Gürcüstan hökumətinə münasibəti ola bilər və indiki Bayden administrasiyası da məhz bu istiqamətdə hərəkət edir”.

Fərhad Məmmədov deyir ki, vaxt tükənir, lakin bu, Trampın dövründə ABŞ-nin regiona yanaşmasını formalaşdıra biləcək hadisələrin baş verməyəcəyi anlamına gəlmir.

Rasim Əliyev

“AzPolitika.info”