Türkiyə və Rusiyanın gizli planı?

Rusiya Mərkəzi Bankının valyuta ehtiyatlarının dondurulmasından sonra Moskva ABŞ sanksiyalarını yayınmaq məqsədilə Türkiyədə “offşor dollar ehtiyatı” yaratmağa çalışıb. 

"Cebheinfo.az" xəbər verir ki, bu barədə "The Wall Street Journal" (WSJ) qəzeti mənbələrə istinadən məlumat yayıb. Qəzetin yazdığına görə, Rusiya və Türkiyə razılığa gəlib ki, o dövrdə sanksiyalar altında olmayan "Qazprombank" "Akkuyu" Atom Elektrik Stansiyasının (AES) tikintisi üçün təxminən 9 milyard dollar kredit ayırsın. 

Akkuyu AES-in inşasında iştirak edən "Rosatom" da sanksiyalar altında deyil. Bu vəsait Türkiyənin ən böyük dövlət bankı "Ziraat"ın hesabına köçürülməli və oradan da həmin bankda hesabı olan rus şirkətlərinə ötürülməli idi. Kreditin gizli şəkildə Rusiya Mərkəzi Bankı tərəfindən maliyyələşdirilməsi nəzərdə tutulurdu. "The Wall Street Journal" yazır ki, bu sxem ABŞ-dən pul giriş-çıxışına ehtiyacı aradan qaldıracaqdı:

“Türkiyə üçün bu sxem cazibədar idi, çünki ölkənin maliyyə sistemində dollar ehtiyatlarını artırmaq imkanı yaradırdı. Nəticədə Rusiya 5 milyard dollardan çox vəsaiti ABŞ bankları – “JPMorgan” və “Citigroup” vasitəsilə köçürməyə nail oldu. 2022-ci ilin yayında "Qazprombank" “Citi” bankı ilə "Ziraat" bankına 3 milyard dollar göndərib, “JPMorgan “vasitəsilə isə əlavə 2 milyard dollar köçüb. Lakin ABŞ Ədliyyə Nazirliyi “JPMorgan” ilə əlaqə saxlayaraq növbəti 2 milyard dollarlıq tranzaksiyanı bloklamağı tapşırıb və bu vəsaitlər dondurulub”. 

İddia olunur ki, 2024-cü ildə ABŞ prokurorları bu pulları müsadirə etmək üçün mülki iddia qaldırmağın yollarını araşdırmağa başlayıblar:

“Amma Ağ Ev narahat olub ki, bu addım ABŞ-Türkiyə münasibətlərini gərginləşdirə bilər. Xüsusilə, məhbus mübadiləsi, terrorizmlə mübarizə, Suriya və Qəzza münaqişəsinin həlli üzrə əməkdaşlıq təhlükə altına düşə bilərdi. Buna görə də Bayden administrasiyası müsadirə prosesini dayandırıb”. 

WSJ mənbələrinin bildirdiyinə görə, 2022-ci ilin fevralında Mərkəzi Bankın ehtiyatları dondurulduqdan sonra bankının rəhbəri Elvira Nabiullina və dövlət şirkətlərinə birbaşa Kreml tərəfindən bu pulları istifadəyə yönəltmək göstərişi verilib. Bundan əlavə, ABŞ bu sxemə Rusiya hökumətinin yüksək vəzifəli şəxslərinin cəlb olunduğundan şübhələnir. 

"Rosatom" bildirib ki, Akkuyu AES üçün ayrılan bütün vəsait layihənin maliyyələşdirilməsi, podratçılara ödənişlər və digər sosial-maliyyə öhdəlikləri üçün istifadə olunub. Rusiya Mərkəzi Bankı, "Qazprombank" və "Ziraat" bankının nümayəndələri isə məsələyə şərh verməkdən imtina ediblər. 

Xatırladaq ki, "Qazprombank" 2024-cü ilin noyabrında ABŞ-nin sanksiyalarına məruz qalıb. Bundan başqa, onun altı xarici törəmə şirkətinə də məhdudiyyətlər qoyulub. O vaxta qədər "Qazprombank" Rusiyadan qaz alan “qeyri-dost” ölkələr üçün əsas bank kimi fəaliyyət göstərirdi. 

“Bloomberg” yazır ki, Aİ ABŞ-yə "Qazprombank"ın sanksiyalarını yüngülləşdirməsi üçün təzyiq göstərir, lakin hələlik məhdudiyyətlər qüvvədə qalır. 

"Rosatom"a qarşı isə ABŞ-də hələ sanksiyalar tətbiq edilməyib. 

Səbinə Uğur 
“Cebheinfo.az”