Uşağı düzgün tərifləmək necə olar? Valideynlərin etdiyi 5 səhv

Bir çox valideyn düşünür ki, tərif uşağın tərbiyəsində hər zaman və istənilən miqdarda işləyən universal vasitədir. Lakin psixoloqlar uzun zamandır xəbərdarlıq edir ki, yanlış sözlər tənqid qədər zərərli ola bilər.

Lent.az bu 5 səhvi təqdim edir:

Xüsusilə də tərifin avtomatik və düşünülmədən deyildiyi ailələrdə bu daha çox hiss olunur. Uşaq zamanla bu sözləri ciddi qəbul etməməyi öyrənir. Mütəxəssislər bildirirlər ki, uşaqlar intonasiyaya və sözlərin mənasına qarşı çox həssas olurlar. Onlar saxtalığı dərhal hiss edir və öz uğurlarına şübhə etməyə başlayırlar. Ən çox rast gəlinən səhvlərdən biri uşağı fitri xüsusiyyətlərinə görə tərifləməkdir.

“Sən mənim ən ağıllı uşağımsan” kimi ifadələr uşaqda gözləntiləri doğrultmamaq qorxusu yaradır. Psixoloqlar hesab edir ki, nəticəni deyil, göstərilən səyi qiymətləndirmək daha faydalıdır. Bu zaman uşaq anlayır ki, uğur təsadüfdən yox, zəhmətdən asılıdır. Həddindən artıq tərif isə uşağı başqalarının fikrindən asılı vəziyyətə sala bilər. O, artıq marağı üçün deyil, tərif almaq üçün nəsə etməyə başlayır. Digər səhv uşağı başqaları ilə müqayisə etməkdir. Belə sözlər uşağın özünəinamını zəiflədir və sağlam olmayan rəqabət hissi yaradır. Tərifi təzyiq formasında demək də düzgün deyil.

Valideyn “Bilirdim ki, sən daha yaxşısını bacararsan” dedikdə, uşaq bunu dəstək yox, qınaq kimi qəbul edə bilər. Bəzi valideynlər uşağın özünəinamını artırmaq üçün hər xırda şeyə görə onu tərifləyirlər. Nəticədə isə tərif öz dəyərini itirir.

Ekspertlər konkret danışmağı tövsiyə edirlər. Məsələn, uşağın hansı davranışının və ya hansı əməyinin xoşunuza gəldiyini demək daha faydalıdır. Bu, onun güclü tərəflərini anlamasına kömək edir. Tərif səmimi və vaxtında olmalıdır. Gec deyilən sözlər gözlənilən təsiri verməyə bilər. Bəzən valideynlər tərifi manipulyasiya vasitəsinə çevirirlər. Uşaqlar bunu hiss edir və müqavimət göstərməyə başlayırlar.

Psixoloqlar vurğulayırlar ki, tərif monoloq deyil, dialoq olmalıdır. Valideyn uşağın reaksiyasını dinləməli və onun hisslərini nəzərə almalıdır. Əgər uşaq utanırsa, onu məcbur etmək lazım deyil. Bəzi uşaqlar daha sakit və təmkinli dəstəyi üstün tuturlar. Düzgün tərif uşağın sağlam özünəinam formalaşdırmasına kömək edir. O, uşağa özünə inanmağı və səhv etməkdən qorxmamağı öyrədir.

Valideynlər sözlərinə nə qədər diqqətlə yanaşsalar, ailədəki etibar da bir o qədər möhkəm olar. Çünki tərif sadəcə mükafat deyil, sevgi və hörmət göstərmək üsuludur.