Vegeterianlarda bir çox növ xərçəngin riski daha aşağıdır, amma bir nüans var

Yeni tədqiqat göstərir ki, vegetarianlarda ümumilikdə bir çox növ xərçəngin inkişaf riski daha aşağıdır. Eyni zamanda nəticələr tam aydın deyil – veqanlarda ət yeyən insanlara nisbətən kolorektal xərçəng riski bir qədər yüksək qeydə alınıb.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "Business Insider" yazır.

Alimlər hesab edirlər ki, bunun səbəbi aşağı kalsium qəbulu ola bilər. Lakin zənginləşdirilmiş məhsulların yayılması ilə bu problem artıq daha az aktualdır.

"British Journal of Cancer" jurnalında dərc olunan araşdırmanın müəllifləri ABŞ, Böyük Britaniya, Hindistan və Tayvan daxil olmaqla 1,8 milyondan çox insanın uzunmüddətli məlumatlarını analiz ediblər. İnsanlar beş nisbətən sağlam qida modeli üzrə qidalanıblar:

* 1 645 555 ətyeyən;

* 57 016 toyuq yeyən (qırmızı ət olmadan);

* 42 910 peskatarian (balıq yeyən);

* 63 147 vegetarian;

* 8 849 vegan.

İştirakçılar ümumilikdə sağlam idilər və yüksək xərçəng riski ilə əlaqələndirilən emal olunmuş ət məhsullarını – kolbasa və ya bekon – həddindən artıq istifadə etməyiblər. ABŞ-dakı böyük qrupda, xüsusilə, yeddinci gün adventistləri daxil idi ki, onların dini inancına görə sağlam qidalanma və fiziki aktivlik önəmlidir. Orta hesabla insanları 16 il izləyərək 17 növ xərçəng halını qeydə alıblar.

Ümumilikdə vegetarianlar beş növ xərçəngin riskini aşağı salırdılar, o cümlədən ən ölümcül xərçənglərdən bəziləri – süd vəzisi və prostat xərçəngi. Peskatarianlar qırmızı ət yeyənlərlə müqayisədə kolorektal, süd vəzisi və böyrək xərçənginə daha az meyilli idilər. Sadəcə toyuq yeyənlər isə daha nadir hallarda prostat xərçənginə tutulublar.

Bununla belə, heyvan mənşəli məhsulların qəbulu bəzi üstünlüklər də verə bilərdi. Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, mikronutrientlər – xüsusilə kalsium, B qrupu vitaminləri və riboflavin – qoruyucu rol oynaya bilər.

Vegetarianlar və beş növ xərçəng riski

Ətyeyənlərlə müqayisədə vegetarianlar:

Çoxlu mieloma riskini 31% azaldıb;

Böyrək xərçəngi riskini 28% azaldıb;

Pankreas xərçəngi riskini 21% azaldıb;

Prostat xərçəngi riskini 12% azaldıb;

Süd vəzisi xərçəngi riskini 9% azaldıb.

Araşdırma göstərmir ki, ət birbaşa yüksək riskin səbəbidir, lakin müəlliflər hesab edirlər ki, ətdəki bəzi birləşmələr qan zülallarının səviyyəsini yüksəldə bilər və zamanla orqanlara zərər verə bilər.

Eyni zamanda vegetarianlarda demək olar ki, iki dəfə daha yüksək səviyyədə səth hüceyrəli qida borusu xərçəngi riski var – bu, yəqin ki, riboflavin qəbulunun aşağı olmasına bağlıdır.

Xüsusilə veganlarda kolon xərçəngi riski ətyeyənlərlə müqayisədə təxminən 40% yüksək idi.

Bunun mümkün səbəbi kalsium çatışmazlığıdır. Bu mineral bağırsaqda sərbəst yağ turşularını tutaraq onların ziyan vermədən əvvəl çıxarılmasına kömək edir. Bir tədqiqat göstərib ki, gündə təxminən 300 mg kalsium (bir stəkan süd ekvivalentində) qəbul edən qadınlarda kolorektal xərçəng riski 17% aşağı olub.

Bununla belə, kalsium bitki mənbələrindən də əldə edilə bilər – ispanaq, tofu, çia toxumu kimi. Müasir məlumatlar göstərir ki, artıq veganlar və digər qruplar arasında kalsium qəbulu fərqi o qədər də böyük deyil – bu, zənginləşdirilmiş süd alternativlərinin yayılması ilə izah olunur.

Alimlər qeyd edirlər ki, məlumatlar ən azı 10 il əvvəl, bəzən 1980-ci illərdə toplanmış qruplara əsaslanır. Bu müddət ərzində qida vərdişləri dəyişib – bu gün vegan və vegetarian diyetlərində daha çox ultra-emal olunmuş ət və süd alternativləri mövcuddur ki, bu da nəticələrə təsir göstərə bilər.

Gündəlik qida üçün nəticə

Tədqiqat sağlam qidalanma üzrə əsas tövsiyələri dəyişmir. Qırmızı ətin məqbul qəbulu, emal olunmuş ət məhsullarından uzaq durmaq, kifayət qədər tərəvəz və lif – bu prinsiplər hələ də aktualdır.

Əvvəlki işlər də göstərib ki, balıqın məqbul qəbulu beyin sağlamlığı və uzunömürlülük üçün faydalıdır. Balıq, zeytun yağı, avokado və qoz-fındıqdakı faydalı yağlar uzunmüddətli sağlamlığa müsbət təsir edir.

Beləliklə, ən yaxşı seçim, ehtimal ki, bitki məhsullarına üstünlük verən balanslı və qida dəyəri yüksək bir diyetdir, lakin həddən artıq sərt olmadan – bəzən balıq və ya az miqdarda ət daxil olmaqla.

Aydın