Vətəndaşlıq məsuliyyəti ilə örnək olan böyük alim

Görkəmli oftalmoloq-alim, akademik Zərifə xanım Əliyevanın Azərbaycan səhiyyəsinin və dünya oftalmologiya elminin inkişafındakı rolu misilsiz və çoxşaxəlidir. Peşəkar fəaliyyətinə 1949-cu ildə Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Göz Xəstəlikləri İnstitutunda elmi işçi kimi başlayan Zərifə xanım, həm təcrübəli bir praktik həkim, həm də fədakar bir tədqiqatçı kimi tanınmışdır. Həmin dövrdə ölkəmizdə geniş yayılmış və sosial bəlaya çevrilmiş traxoma xəstəliyinin kökünün kəsilməsi məhz onun elmi və əməli fəaliyyəti sayəsində mümkün olmuşdur. Alimin 1960-cı ildə müdafiə etdiyi “Traxomanın digər terapiya üsulları ilə birlikdə sintomisinlə müalicəsi” mövzusunda namizədlik dissertasiyası bu sahədə inqilabi addım olmuşdur. Onun təklif etdiyi müasir müalicə metodu qısa zamanda bütün respublikada uğurla tətbiq edilmiş və Azərbaycanın bu ağır dərddən birdəfəlik qurtulmasına şərait yaratmışdır.

Zərifə xanım Əliyevanın elmi maraq dairəsi olduqca geniş idi. O, traxoma ilə yanaşı, qlaukoma xəstəliyinin dərindən öyrənilməsi və görmə orqanında bədxassəli şişlərin diaqnostikası sahəsində də fundamental tədqiqatlar aparmışdır. Onun çoxillik klinik müşahidələri və apardığı eksperimentlər doktorluq dissertasiyasının, eləcə də oftalmologiyanın ən çətin sahələrinə dair dəyərli monoqrafiyaların yaranmasına yol açmışdır. Xüsusilə sənaye müəssisələrində, o cümədən şin istehsalatında çalışan işçilərin gözlərində yaranan peşə patologiyaları, xroniki yod intoksikasiyası və bu problemlərin profilaktikası ilə bağlı yazdığı əsərlər dünya səviyyəli elmi nailiyyətlər hesab olunur. “Göz sulanmasının fiziologiyası” və onun cərrahi müalicə üsullarından bəhs edən monoqrafiyaları isə təkcə oftalmoloqların deyil, həm də fizioloqların stolüstü vəsaitinə çevrilmişdir.

Akademik Zərifə xanım Əliyeva həmçinin fundamental “Terapevtik oftalmologiya” kitabının müəlliflərindən biridir və ümumilikdə 150-yə yaxın elmi əsərin, 12 monoqrafiyanın, çoxsaylı dərslik və səmərələşdirici təklifin müəllifidir. Lakin onun fəaliyyəti yalnız elmi yaradıcılıqla məhdudlaşmırdı; o, həm də yüksək ixtisaslı kadrların yetişdirilməsinə və həkimlərin peşəkarlıq səviyyəsinin artırılmasına böyük əmək sərf etmişdir. Onun rəhbərliyi altında bütöv bir oftalmoloqlar nəsli formalaşmış, o, tələbələrinə həm zəngin biliklərini, həm də yüksək mənəviyyatını aşılamışdır. Humanist yanaşması, insanlara qarşı həssaslığı, həkim fədakarlığı və səmimiliyi ona həm xəstələrinin, həm də həmkarlarının sonsuz məhəbbətini qazandırmışdır. Vətəndaşlıq məsuliyyəti ilə örnək olan Zərifə xanımın işıqlı xatirəsi Azərbaycan xalqının qəlbində əbədi yaşayacaqdır.

Anar Şahmuradov

YAP Ağdaş rayon təşkilatı Aparatının ideoloji işlər üzrə məsləhətçisi