Vicdanın işıqları

Qarşımda hələ işıq üzü görməmiş, şəfəqlərini saçmağa hazırlaşan bir əlyazma var: “Vicdanın işıqları”. Kitabı oxuyanda dərhal anladım ki, bu toplu Azərbaycanın son iyirmi ilinin ən aktual sosial, hüquqi və insan taleyi ilə bağlı məsələlərinin dərin və vicdanlı salnaməsidir. Bu salnamənin yazarı ömrünün yarım əsrə yaxın parçasını gözünün nuru, qəlbinin hərarəti ilə bərabər bir qara qələmə, bir ağ vərəqəyə, gecə lampasına, yazı masasına bağlayan şəxsdir və o, sıradan biri deyil. Məslək daşıyıcısı, vicdan tərəzisinin mizanı və əqidə adamıdır. 

Mən bu müəllifi çoxdan tanıyıram, lap çoxdan. Bir vaxtlar Azərbaycan Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsinin auditoriyalarında yaxşı jurnalist olmaq eşqi ilə yarışar, göylərdə gəzərdik. Xeyli yaxşı qələmi, savadı olanlar vardı qrupumuzda. Ancaq, açığını deyim, hamımızdan məsuliyyətli, çalışqan, adi günlərdə sadə, sakit, fağır görkəmli Fərman imtahan günlərində əjdahaya dönürdü, prinsipial, sərt olurdu. Pıçıltıyla verilən sualı eşitməz, heç kəsə baxmaz, heç kəsi görməzdi. Bəzən inciyərdi yoldaşlarımız: “Paxılsan, heç kimə kömək etmirsən...” Ancaq Fərmanın da öz həqiqətləri vardı: özün oxu, özün öyrən, özün yaz, öz fikrin olsun. Bəs gələcəkdə necə jurnalist olacaqsan?

Fərman universitetdən sonra da prinsipləri, məqsəd və məramları uğrunda yonulmadı, əyilmədi, dəyişmədi. Dostumuz düz xətt idi, bu xəttə də sədaqətli qaldı və tanınmış, peşəkar jurnalist kimi hər birimizdən, hətta bizim çevrəmizi çox-çox aşan bir qələm sahibi, həmkarları və yoldaşları arasında daha çox səmimiyyəti, qətiyyəti və peşəkarlığı ilə seçilən media mənsubu oldu. Keçdiyi yollara bir daha çevrilib baxırıq: korrektorluqdan baş redaktor səviyyəsinə kimi yüksəlib, media dünyasının bir çox mükafatlarını qazanıb, Azərbaycan Prezidentinin 21 iyul 2010-cu il tarixli sərəncamı ilə “Əməkdar jurnalist” fəxri adına layiq görülüb. Onun ömrünü, gəncliyini peşəsinə, məramlarına xərcləyərək qazandığı uğurları görəndə tələbəlik illərindəki “xəsisliyinə” haqq qazandırdıq. Bəli, Fərman hamarlanmış, işıqlandırılmış yolla, tapdanmış cığırla yox, öz prinsiplərinə uyğun, daşlı-kəsəkli, nahamar, əziyyətli yollarla əldə edib uğurlarını və əlinə qələm alan hər kəsdən də bunu umub...

Fərman Nəbiyev 1980-ci ildən mətbuatda çalışsa da, 2004-cü ildən publisistika sahəsində daha fəal işləyib. O, bu illər ərzində yalnız hadisələri izləməyib, əksinə, cəmiyyətin ağrılı nöqtələrinə toxunub, problemlərin kök səbəblərini araşdırıb və həll imkanlarını axtarıb. Onun qələmi eyni zamanda həssas, cəsarətli və məsuliyyətlidir. Bu keyfiyyətlər kitabı sadə məqalələr yığınından çıxarıb, əsl vətəndaş publisistikasına çevirib.

Kitabın hər bir bölməsi müəllifin geniş maraq dairəsini və peşəkar dərinliyini açıb göstərir. Uşaq hüquqlarının pozulması, selektiv abortlar, azyaşlıların qanunsuz əməyə cəlb olunması kimi ağır mövzularla başlayan kitab gender bərabərliyi, uğurlu Azərbaycan xanımlarının hekayələri, 2020-ci il pandemiyasının sınaqları və icbari tibbi sığortanın Mingəçevirdən başlayan pilot layihəsinin təhlili ilə davam edir. Müəllif bu mövzularda yalnız faktları sadalamır, problemlərin insan həyatına vurduğu zərbəni göstərir, ekspert fikirlərini təhlil edir və konkret çıxış yolları təklif edir. Xüsusilə Vətən müharibəsinə həsr olunmuş bölmə kitabın ən güclü və emosional hissəsidir. 2016-cı ilin aprel qəhrəmanlıqlarından, 2020-ci ilin 44 günlük müharibəsinin Zəfərinə qədər şəhidlərimizin şəxsi həyat yollarını izləyən müəllif oxucuya yalnız döyüşlərin xronologiyasını yox, həm də bu qələbənin insan taleyindəki dərin mənasını hiss etdirir.

Kitabı oxuduqca insan haqları, xüsusən əlilliyi olan şəxslərin cəmiyyətə inteqrasiyası, yeni inzibati hüququn gətirdiyi dəyişikliklər, narkomaniya və insan alveri ilə mübarizə, qaçqın və məcburi köçkünlərin taleyi və Zəfərdən sonra qayıdış prosesi, bank, sığorta, vergi problemləri, yerli icra strukturlarının mülkiyyət hüququna müdaxiləsi, miras məsələləri, informasiya cəmiyyətinin inkişafı, Avropa İttifaqının kiçik biznesə və demokratiyaya dəstək layihələri, enerji qəzaları və elektrik təchizatı, eyni zamanda 1948-ci ildə şəhər statusu alan Mingəçevirin 1945-ci ildən başlayan tarixi və bu günkü ekoloji durumu ilə müəllifin dərindən və peşəkarcasına tanış olduğu üzə çıxır.

Həyatının böyük bir hissəsini “Mingəçevir işıqları” qəzetinə bağlayan Fərman Nəbiyevin kitabını “Vicdanın işıqları” adlandırması da təsadüfi deyil. Çünki o, illər boyu ardıcıl və prinsipial mövqeyi, problemlərə laqeyd qalmamaq bacarığı və oxucunu düşünməyə sövq etmək istəyi ilə çalışıb. Həm də “işıq” sözü Fərman üçün adi söz, sadə ifadə deyil. İşıq nurdur, ziyadır, parıltıdır... Mingəçevir şəhərindən ölkəyə nur çilənir, Fərmanın da ziyası, vicdanı, məramı bəllidir: ətrafındakılara işıq yaymaq, problemləri “qaranlıqdan” çıxarmaq, insanlara nurlu yol göstərmək.

Müəllifin yazı dili sadə və təsirli, təhlilləri isə əsaslı və balanslıdır. Bu keyfiyyətlər sayəsində kitabın həm geniş oxucu auditoriyası, həm də mütəxəssislər üçün dəyərli olacağına, Azərbaycan publisistikasına mühüm töhfə verəcəyinə inanıram.

Kitabın qəhrəmanları oxucuları keçmişin izlərini qoruyub saxlamağa, cəmiyyətimizin bu günü və gələcəyi barədə ciddi düşünməyə və qərar verməyə vadar edir. Ona görə də tövsiyə edirəm: Bu kitabı oxuyun və hər kəslə paylaşın ki, daha rahat, etibarlı, sağlam və daha səmimi mühit yarada bilək. İşığın daha parlaq, vicdanın hər zaman rahat olsun, əziz dost – Fərman Nəbiyev!

Yaqut Bahadurqızı, yazıçı-publisist Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent