Xalqın seçimi, dövlətçiliyin yüksəlişi

Bayram Aslanov,
YAP İdarə Heyətinin üzvü, YAP Gəncə şəhər təşkilatının sədri
1993-cü il Azərbaycan üçün son dərəcə mürəkkəb və ağır bir dövr idi.
Müstəqilliyini yenicə bərpa etmiş ölkə siyasi qarşıdurmalar, iqtisadi çətinliklər, sosial
gərginlik və hərbi təhlükələrlə üz-üzə qalmışdı. Ermənistanın Azərbaycana qarşı hərbi
təcavüzünün genişləndiyi, dövlət hakimiyyəti ilə ordu arasında münasibətlərin
kəskinləşdiyi bir vaxtda ölkədə idarəetmə böhranı dərinləşirdi. Prezident
Kitabxanasının tarixi materiallarında həmin dövrün sosial-iqtisadi və mənəvi-psixoloji
böhranla müşayiət olunduğu qeyd edilir. Belə bir mürəkkəb şəraitdə Azərbaycan
xalqının diqqəti Naxçıvandan Bakıya gəlmiş, zəngin dövlətçilik təcrübəsinə və böyük
siyasi nüfuza malik Heydər Əliyevə yönəldi. 1993-cü il iyunun 15-də onun Ali
Sovetin sədri seçilməsi ölkənin siyasi həyatında yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Bu
tarix sonralar Milli Qurtuluş Günü kimi tarixə düşdü. İyunun 23-də isə prezident
səlahiyyətləri Ali Sovetin sədri Heydər Əliyevə həvalə edildi.
Dahi rəhbər Heydər Əliyevin siyasi hakimiyyətə qayıdışı ilə qarşıda duran əsas
məsələ dövlətçiliyin qorunması, ölkədə sabitliyin bərqərar edilməsi və idarəetmə
sisteminin möhkəmləndirilməsi idi. Xalqın böyük hissəsi ölkənin parçalanması və
müstəqilliyin itirilməsi təhlükəsinin qarşısının alınmasını, dövlət institutlarının
gücləndirilməsini və cəmiyyətin gələcəyə inamının bərpasını vacib hesab edirdi.
29 avqust 1993-cü ildə keçirilən referendumdan sonra yeni prezident
seçkilərinin keçirilməsi qərara alındı. Oktyabrın 3-də keçirilən seçkilərdə Heydər
Əliyev Yeni Azərbaycan Partiyasının namizədi kimi iştirak etdi. Rəsmi məlumatlara
əsasən, seçicilərin 97,7 faizi səsvermədə iştirak etdi və onların 98,8 faizi Heydər
Əliyevin namizədliyini dəstəklədi. Beləliklə, Heydər Əliyev Azərbaycan
Respublikasının üçüncü Prezidenti seçildi. Bu seçki yalnız hakimiyyət dəyişikliyi
kimi deyil, Azərbaycan dövlətçiliyinin möhkəmləndirilməsi istiqamətində yeni siyasi
mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilir. Oktyabrın 10-da Heydər Əliyevin
andiçmə mərasimi keçirildi və bundan sonra dövlət quruculuğu prosesinin daha
sistemli şəkildə aparılması üçün geniş fəaliyyət başladı.
Sonrakı illərdə dövlət idarəçiliyinin möhkəmləndirilməsi, iqtisadi islahatların
həyata keçirilməsi, Azərbaycanın beynəlxalq əlaqələrinin genişləndirilməsi və ölkənin
dünya iqtisadiyyatına inteqrasiyası istiqamətində mühüm addımlar atıldı. Azərbaycan
Prezidentinin rəsmi tarix materiallarında Heydər Əliyevin 1993-cü ildə hakimiyyətə
qayıdışından sonra müstəqil dövlət quruculuğu, təhlükəsizliyin təmin edilməsi,
iqtisadiyyatın bərpası və beynəlxalq əlaqələrin inkişafının əsas istiqamətlər kimi
müəyyənləşdirildiyi bildirilir.
3 oktyabrın tarixi əhəmiyyəti də məhz bu kontekstdə daha aydın görünür.
Çünki müstəqilliyin ilk illərində dövlətin qarşısında dayanan ən böyük vəzifələrdən

biri müstəqilliyin formal siyasi statusdan real və dayanıqlı dövlətçilik sisteminə
çevrilməsi idi. Bunun üçün siyasi sabitlik, güclü dövlət institutları, düşünülmüş xarici
siyasət və iqtisadi inkişaf strategiyası tələb olunurdu.
Heydər Əliyevin siyasi fəaliyyətinin əsas xüsusiyyətlərindən biri də
Azərbaycan dövlətçiliyinə sistemli yanaşması idi. O, dövlətin yalnız bu gününü deyil,
gələcək inkişaf perspektivlərini də nəzərə alan siyasi kurs formalaşdırmağa çalışırdı.
Bu kursun mühüm istiqamətlərindən biri Azərbaycanın milli maraqlarının beynəlxalq
münasibətlər sistemində qorunması və ölkənin müstəqil xarici siyasət yürütmək
imkanlarının genişləndirilməsi idi.
1993-cü ildən sonrakı dövrdə Azərbaycanın beynəlxalq mövqelərinin
möhkəmlənməsi, xarici iqtisadi əlaqələrin genişlənməsi və ölkəyə xarici sərmayələrin
cəlb edilməsi də dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən birinə çevrildi. Prezident
Kitabxanasının materiallarında bu dövrdə iri beynəlxalq iqtisadi layihələrin
hazırlanması, bazar iqtisadiyyatına keçid, iqtisadi islahatlar və Azərbaycanın dünya
iqtisadiyyatına inteqrasiyasının prioritet istiqamətlər olduğu qeyd olunur.
Bu baxımdan 3 oktyabr 1993-cü il tarixini Azərbaycan tarixinin yalnız siyasi
hadisəsi kimi deyil, dövlətçilik baxımından yeni mərhələnin başlanğıcı kimi
xarakterizə etmək mümkündür. Həmin gün xalqın siyasi iradəsi prezident seçkiləri
vasitəsilə ifadə olundu və bundan sonra ölkənin qarşısında duran mürəkkəb
problemlərin həlli üçün yeni idarəçilik mərhələsi başladı.
Bu gün 3 oktyabr tarixinin xatırlanması həm də müstəqilliyin qorunmasının nə
qədər böyük siyasi iradə və dövlətçilik məsuliyyəti tələb etdiyini göstərir.
Azərbaycanın müasir tarixində 1993-cü il hadisələri dövlətçilik ənənələrinin
qorunması, sabitliyin təmin edilməsi və inkişaf üçün siyasi zəminin formalaşdırılması
baxımından mühüm yer tutur.
Tarix zaman keçdikcə hadisələrə yeni baxış formalaşdırır. Lakin bəzi tarixlər öz
əhəmiyyətini qoruyub saxlayır. 3 oktyabr 1993-cü il də belə tarixlərdəndir. Bu tarix
Azərbaycanın müstəqil dövlət kimi möhkəmlənməsi yolunda mühüm siyasi
mərhələnin başlanğıcı kimi ölkənin yaddaşında özünəməxsus yer tutur.
Bu gün həmin tarixi xatırlamaq, ilk növbədə, müstəqil dövlətçiliyin hansı
mürəkkəb şəraitdə möhkəmləndiyini dərk etmək deməkdir. 3 oktyabr həm də
Azərbaycan dövlətçiliyinin inkişaf tarixində Heydər Əliyev mərhələsinin başlanğıcını
simvolizə edən mühüm tarixlərdən biri kimi yadda qalır.