Yaranan təhlükəsizlik üçlüyü

500 milyon insana gətirəcəyi sülh və firavanlıq dövrü olacaq

"Bir kəmər, bir yol" Davamlı İnkişaf Təşəbbüsünün (BRISD) sədri (Pakistan) Qaiser Navab deyib ki, qlobal geosiyasət arenasında 2026-cı il dönüş nöqtəsi olur. Beynəlxalq təhlükəsizliyin ənənəvi dayaqları getdikcə unudulmağa doğru irəlilədikcə, Avrasiya və Yaxın Şərqin kəsişməsində yeni və qorxunc bir vəziyyət yaranır. Ankara, Ər-Riyad və İslamabad arasındakı son yüksək səviyyəli danışıqlar strateji cəmiyyətdə bir çoxumuzun çoxdan müdafiə etdiyimizi təsdiqlədi: üçtərəfli müdafiə və təhlükəsizlik platformasının yaradılması.

Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın vizyonuna əsaslanan və Səudiyyə vəliəhdi Məhəmməd bin Salmanın praqmatik rəhbərliyi və Pakistanın strateji quruluşu tərəfindən dəstəklənən bu təşəbbüs diplomatik uvertüradan daha çox şeydir. Bu, növbəti əsrdə müsəlman dünyasında güc dinamikasını yeni bir şəkildə təyin edə biləcək "təhlükəsizlik üçlüyünün" doğulmasıdır: “Bu fenomenin miqyasını anlamaq üçün başlıqlardan kənara çıxmalıyıq. Bu, yalnız ümumi iddialara deyil, həm də milli qüvvələrin mürəkkəb qarşılıqlı əlaqəsinə əsaslanan bir ittifaqdır. Bu "üçtərəfli əlaqə" üç fərqli sütuna əsaslanır: Birinci, Türkiyənin hərbi-sənaye suverenliyi: Ankara, çoxlarının qeyri-mümkün hesab etdiyi şeyə nail olan döyüş sərtləşdirilmiş müdafiə sənayesini təmsil edir: ənənəvi Qərb təchizatçılarından texnoloji müstəqillik. Oyun dəyişdirən Bayraktar TB3 pilotsuz uçuş aparatlarından tutmuş, Pakistan və Səudiyyə Ərəbistanının hazırda qoşulmağa hazır olduğu Kaan-ın beşinci nəsil reaktiv qırıcı proqramına qədər Türkiyə müasir suverenliyin "aparatını" təmin edir. İkinci, Səudiyyə Ərəbistanının maliyyə və geosiyasi əhəmiyyəti: Ər-Riyad artıq yalnız qlobal bir enerji mərkəzi deyil; regional dəyişikliklərin maliyyə mühərrikidir. 2030-cu ilə qədər İnkişaf Konsepsiyası çərçivəsində Səudiyyə Ərəbistanı hərbi xərclərinin 50%-ni lokallaşdırmağa çalışır. Türkiyə və Pakistanla əməkdaşlıq edərək, Krallıq yalnız təhlükəsizlik satın almır, yerli müdafiə ekosisteminin yaradılmasına sərmayə qoyur. Üçüncü, Pakistanın strateji gücü və nüvə nəzarəti: Pakistan Şimali Atlantika İttifaqına güclü qorunma təmin edir. Nüvə qarşısının alınması vasitələrinə və müasir ballistik raket texnologiyalarına sahib olan yeganə müsəlman ölkəsi olan İslamabad hər hansı bir xarici təcavüzkarın hesablamalarını kökündən dəyişdirən strateji "sərt gücə" malikdir. Böyük, peşəkar və döyüş təcrübəsi, silahlı qüvvələrə sahib olan Pakistan bu üçlüyün taktiki qalasıdır”.

O, vurğulayıb ki, NATO ilə struktur müqayisələri əlverişli olsa da, bu hərəkatın sivilizasiya mahiyyətini əks etdirmir. Bu platforma genişləndirici bir blok deyil. Əksinə, bu, strateji muxtariyyətin təzahürüdür.

Çox uzun müddətdir ki, əksəriyyəti müsəlman olan dövlətlərin təhlükəsizliyi maraqları tez-tez öz maraqları ilə ziddiyyət təşkil edən xarici hegemonlara verildi. Levantda davam edən qeyri-sabitlik və ənənəvi təhlükəsizlik sistemlərinin dəyişən etibarlılığı "orta yol"axtarma ehtiyacını daha da artırdı: “"Bir kəmər, bir yol" davamlı inkişaf təşəbbüsü (BRISD) çərçivəsində Davamlı İnkişafın təhlükəsizlik əsasının mümkün olmadığını düşünürük. Sabit "Türkiyə-Səudiyyə Ərəbistanı-Pakistan oxu" bunu təmin edir. İqtisadi inteqrasiya: bu təhlükəsizlik sistemi böyük infrastruktur layihələri üçün qoruyucu təbəqə rolunu oynayır. Bu üç ölkə təhlükəsizlik protokollarını razılaşdıraraq daha etibarlı ticarət dəhlizləri yarada bilər. Türk texnologiyası, Səudiyyə kapitalı və Pakistan coğrafiyasının Aralıq dənizi ilə ərəb dənizlərini birləşdirən "firavanlıq döngəsi" yaratdığı vahid bir logistika şəbəkəsini təsəvvür edin. "Kaan" effekti: yüksək texnologiyalı müdafiə istehsalı sahəsində birgə müəssisələr təkcə silah deyil. Söhbət texnologiyaların ötürülməsindən, yüksək ixtisaslı iş yerlərinin yaradılmasından və innovasiya mədəniyyətinin inkişafından gedir. Bu, bölgədə əqli mülkiyyət və kapitalın qorunmasına imkan verən "müdafiə inkişafı"dır. Qarşımızda duran vəzifələrə realist olmalıyıq. Türkiyə NATO-nun ən vacib üzvü olaraq qalır; Səudiyyə Ərəbistanı təhlükəsizlik sahəsində ABŞ ilə mürəkkəb əlaqələr saxlayır; Pakistan isə Çinin "Bir kəmər, bir yol" təşəbbüsü çərçivəsində "dayaq dövləti"dir.

Bu yeni platformanın uğuru onun "qarşıdurma" deyil, "tamamlayıcı"olmaq qabiliyyətindən asılıdır. Mövcud əlaqələri əvəz etmək üçün deyil, beynəlxalq nizam nəticəsində yaranan boşluğu doldurmaq üçün hazırlanıb. Bu, bu üç ölkəyə həm Qərb, həm də Şərqlə kollektiv güc mövqeyindən qarşılıqlı əlaqə qurmağa imkan verən "danışıqlar bloku" verir. Bu əməkdaşlıq platformasının yaradılması irəliyə doğru cəsarətli bir addımdır. Beynəlxalq münasibətlər üzrə ekspert kimi mən bunu dünya nizamına təhdid kimi yox, daha balanslı və sabit dünyanın yaradılmasına töhfə kimi görürəm. Türkiyənin sənaye gücü, Səudiyyə Ərəbistanının maliyyə vizyonu və Pakistanın strateji davamlılığı bir araya gəldikdə, sərhədləri qorumaqdan daha çox şey edirlər; müsəlman dünyasına müstəqillik hissini qaytarırlar. "Yeni Müsəlman Birliyi" təhlükəsizlik paktı kimi başlamış ola bilər, lakin onun əsas mirası üç böyük ölkəmizdə təxminən 500 milyon insana gətirəcəyi sülh və firavanlıq dövrü olacaqdır”.

Cavid