Yaşlı insanlar niyə az yatır? 3 əsas səbəb

Bir çox insan yuxusuzluğu, gecə tez-tez oyanmağı və daimi yorğunluğu yaşlanmanın təbii hissəsi hesab edir. Lakin yuxu üzrə mütəxəssislər bildirirlər ki, yaşlılıq dövründə keyfiyyətsiz yuxu normal hal sayılmamalıdır.

Lent.az xəbər verir ki, yuxunun keyfiyyətinin pisləşməsinin arxasında orqanizmdə baş verən konkret bioloji dəyişikliklər dayanır. Neyrobioloq və yuxu tədqiqatçısı Metyu Uokerin sözlərinə görə, yaş artdıqca yuxunun daha səthi və bərpaedici xüsusiyyətinin azalmasına səbəb olan üç əsas dəyişiklik baş verir.

Dərin yuxu azalır

Ən mühüm dəyişikliklərdən biri dərin yuxu mərhələsinin qısalmasıdır. Gecə istirahətinin bu mərhələsində orqanizm bərpa olunur, immun sistemi güclənir, beyin isə gün ərzində əldə edilən məlumatları emal edib yaddaşa köçürür. Araşdırmalar göstərir ki, dərin yuxunun müddəti artıq 30 yaşdan sonra tədricən azalmağa başlayır və 70 yaşa çatdıqda minimum səviyyəyə enə bilər. Bir çox insan bunu birbaşa hiss etməsə də, yaddaş zəifləməsi, diqqətin azalması və gün ərzində davamlı yorğunluq kimi problemlərlə qarşılaşa bilər.

Gecə oyanmaları daha tez-tez baş verir

İkinci əsas səbəb yuxunun fasiləsizliyinin pozulmasıdır. Yaşlı insanlar xroniki xəstəliklər, ağrılar, dərmanların yan təsirləri və ya gecə tualetə getmək ehtiyacı səbəbindən daha tez-tez oyanırlar. Mütəxəssislərin sözlərinə görə, yaş artdıqca yuxunun effektivliyi də azalır. Gənclərdə yataqda keçirilən vaxtın təxminən 95 faizi yuxuda keçdiyi halda, 80 yaşdan sonra bu göstərici 70-80 faizə qədər enə bilər. Bu isə o deməkdir ki, insan gecə ərzində iki saata qədər yuxusuz qala bilər və bunu hər zaman tam şəkildə hiss etməyə bilər. Yuxuya mənfi təsir göstərən digər amillərdən biri də bəzi dərman preparatlarıdır. Hipertoniya əleyhinə dərmanlar, antidepressantlar, sidikqovucular və steroid preparatlar yuxusuzluq, narahatlıq və tez-tez oyanmaya səbəb ola bilər.

Bioloji saat dəyişir

Üçüncü mühüm dəyişiklik orqanizmin bioloji saatı ilə bağlıdır. Yaş artdıqca yuxu hormonu olan melatoninin ifrazı daha erkən başlayır. Buna görə də yaşlı insanlar axşam saatlarında daha tez yuxulu hiss edirlər. Nəticədə onlar televizor qarşısında kresloda yuxuya gedə, daha sonra isə gecə yatağa uzandıqda yuxuya getməkdə çətinlik çəkə bilərlər. Bundan əlavə, bioloji ritmin dəyişməsi səbəbindən bir çox insan səhər saat 4-5 radələrində oyanır və yenidən yata bilmir. Mütəxəssislər bildirirlər ki, bu vəziyyət qapalı dövr yaradır. Axşam erkən yatmaq gecə yuxusunun keyfiyyətini azaldır, gecə yuxusuzluq isə səhər daha erkən oyanmağa səbəb olur.

Keyfiyyətsiz yuxu hansı riskləri yaradır?

Alimlərin sözlərinə görə, xroniki yuxu çatışmazlığı təkcə yorğunluğa səbəb olmur. Araşdırmalar göstərir ki, keyfiyyətsiz yuxu ürək-damar xəstəlikləri, yüksək qan təzyiqi, diabet, depressiya və idrak pozğunluqları riskini artırır. Xüsusilə dərin yuxu mərhələsində beyin zərərli maddələrdən təmizlənir. Məhz bu dövrdə maddələr mübadiləsinin tullantıları və potensial zərərli zülallar orqanizmdən uzaqlaşdırılır. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, yaşlı insanlarda dərin yuxunun azalması neyrodegenerativ xəstəliklərin, o cümlədən Alzheimer xəstəliyinin yaranma riskini artıra bilər.

Yaşlı insanların əslində daha az yuxuya ehtiyacı varmı?

Alimlər bu fikrin doğru olmadığını bildirirlər. Yaşlı insanların gənclərlə müqayisədə daha az yuxuya ehtiyacı yoxdur. Əsas problem ondadır ki, yaş artdıqca orqanizm keyfiyyətli və bərpaedici yuxu almaqda daha çox çətinlik çəkir. Bu səbəbdən davamlı yorğunluq, yaddaş problemləri və gecə tez-tez oyanmalar yalnız yaşla əlaqələndirilməməlidir. Bu əlamətlər yuxunun keyfiyyətinin pisləşdiyini göstərə bilər və diqqətlə qiymətləndirilməlidir.