Yulian Kifu: Qəzzada nail olunan mülayim optimizm, davamlı sabitlik üçün kifayət deyil

Buxarest, 14 oktyabr, AZƏRTAC

Rumıniyanın nüfuzlu “Calea Europeana” nəşrində Rumıniyanın tanınmış siyasi analitiki, Rumıniya Prezidentinin sabiq müşaviri Yulian Kifu Qəzza zolağında sülh prosesinin perspektivləri və qarşıda duran maneələri analitik məqalədə təhlil edir. Müəllif qeyd edir ki, əldə olunmuş ilkin razılaşma beynəlxalq ictimaiyyətdə müəyyən ümidlər doğursa da, davamlı sülh üçün bir sıra ciddi siyasi və təhlükəsizlik blokajları qalmaqdadır.

AZƏRTAC xəbər verir ki, politoloqun fikrincə, Qəzzada atəşkəsə nail olunması və girovların mərhələli şəkildə azad edilməsi istiqamətində razılaşma ABŞ, Misir, Qətər və Türkiyənin vasitəçiliyi ilə əldə edilib. Bu razılaşma İsrail və HAMAS arasında illərdir davam edən gərginliyin yumşaldılması üçün ilk real siyasi imkan hesab olunur.

Müəllif yazır ki, tərəflər arasında əldə edilən saziş üç əsas elementi əhatə edir: atəşkəs rejimi, girovların dəyişdirilməsi və İsrail ordusunun Qəzzadan müəyyən məsafəyə geri çəkilməsi. Bu, regionda humanitar vəziyyətin sabitləşməsi üçün vacib ilkin addım kimi qiymətləndirilir. Lakin politoloq xəbərdarlıq edir ki, tərəflər arasında qarşılıqlı etimadın zəifliyi prosesin ən böyük risklərindən biridir. Razılaşmanın birinci mərhələsi həyata keçirilsə belə, növbəti mərhələlərdə — silahsızlaşdırılma, idarəçilik və suverenlik məsələlərində ciddi durğunluqlar yarana bilər.

Məqalədə qeyd olunur ki, HAMAS hələ də öz silahlı strukturunu tam ləğv etmək niyyətində deyil və bu, gələcək siyasi konstruksiyanın formalaşdırılmasında böyük toqquşmalara yol aça bilər. Digər vacib məqam Qəzzada idarəçilik modelidir: beynəlxalq və texnokrat qurumların yaradılması planlaşdırılır, lakin bu modelin necə və kim tərəfindən həyata keçiriləcəyi barədə qeyri-müəyyənlik sülh prosesinə əlavə risklər yaradır. Müəllifin sözlərinə görə, bu sülh təşəbbüsü mülayim optimizm üçün əsas versə də, davamlı sabitlik üçün kifayət deyil. Əgər tərəflər öhdəliklərini yerinə yetirməsələr, razılaşmanın çökməsi və döyüşlərin yenidən alovlanması ehtimalı yüksək olaraq qalır. ABŞ və digər beynəlxalq vasitəçilərin davamlı təzyiqi və diplomatik səyləri isə prosesin uğur qazanmasında həlledici rol oynaya bilər.

Qeyd edək ki, Qəzzada davamlı sülh üçün ən böyük sınaq yalnız ilkin atəşkəsin qorunması deyil, həm də siyasi və təhlükəsizlik mexanizmlərinin uzunmüddətli şəkildə işlək hala gətirilməsidir.

İqbal Hacıyev

AZƏRTAC-ın xüsusi müxbiri

Buxarest