15 yaşlı gəlinlər...

Vicdan elə bir şeydir ki, ya var, ya da yerli-dibli yoxdur. 

Namus elə bir şeydir ki, ya var, ya da yoxdur. 

Qürur elə bir şeydir ki, ya var, ya da yoxdur. 

Ləyaqət elə bir şeydir ki, ya var, ya da yoxdur.

Bir çox dəyərlər var ki onların orta həddi olmur. Məsələn, deyə bilməzsən ki, mən filan məsələdə qürursuzluq etdim, amma ümumilikdə qürurlu adamam. Əgər bir dəfə bu pisliyə yoldaşlıq etdinsə, deməli, sən əslində xarakter olaraq beləsən. Vəssalam! Nə qədər gizlətməyə çalışsan da, illərlə üstünü örtməyə çalışdığın pislik əvvəl-axır vurub üzə çıxır. İndiyə kimi özünü təqdim etdiyin müsbət tərəflərin zibil olub gedir işinin dalınca. Hüquq da belə deyilmi? Sən bütün həyatın boyu dürüst yaşaya bilərsən, qanunları pozmazsan, cəmiyyətdə müsbət imicin ola bilər. Amma etdiyin ilk cinayətdə bunların hamısı sıfırlanar, qanun qarşısında cinayətkar kimi dayanırsan. Cəzanı çəkirsən və bu sənin həyat tərcümeyi-halına ömürlük olaraq yazılır.

Sabirabadda azyaşlı gəlinin həyat yoldaşı tərəfindən öldürülüb Kür çayına atılması cəmiyyətin diqqətini yenidən bu mövzuya yönəltdi. Bəlli olur ki, ata-ana azyaşlı qızı 15 yaşında ərə veriblər, daha doğrusu qaçırıblmasına göz yumublar. Təsəvvür edirsiniz?! 15 yaşında uşaq gəlin köçür. O hələ uşaqdır, ata-ana qayğısına ehtiyacı var. Oyuncağını belə tam tərk etməmişdi. Amma indi ər evinə aparılır, məişət qayğıları və yataq öhdəlikləri yüklənir. Bu cümləni yazarkən küçədə, məktəbdə, parkda gördüyüm 15 yaşlı qızlar gözümün önünə gəlir. Tüklərim biz-biz olur.

Ata deyir ki, “qızı qaçıranlar seyiddir, ona görə heç nə edə bilmədik”. Bu necə cavabdır? Niyə hüquq-mühafizə orqanlarına məlumat verilməyib? Qanun seyidə yox, 15 yaşında uşağın həyat hüququna tabedir.

Hadisə təkcə hüquqi deyil, həm də dərin mənəvi faciədir. Bu ağır cinayətdir. Seyidin cəddindən qat-qat artıq cinayət. Bu cinayəti görüb susmaq, hüquqi tərəfini bir tərəfə qoyuram mənəvi baxımdan çox böyük əxalqsızlıqdır, vicdansızlıqdır, namussuzluqdur. 

Azyaşlıların evləndirilməsinin qarşısını almaq üçün dövlət və QHT-lər tərəfindən müxtəlif maarifləndirmə tədbirləri həyata keçirilir. Amma reallıqda bu tədbirlərin cəmiyyətə təsiri yox səviyyəsindədir. Çünki bu hadisələr yalnız faciə baş verəndə gündəmə gəlir. Halbuki, buz dağının görünən hissəsini görürük- arxa planda, xəbərsiz olduğumuz onlarla, yüzlərlə belə məqamlar var.

Azərbaycanda ailə münasibətləri, ailə dəyərləri kəskin şəkildə deqradasiyaya uğramaqdadır. Bir cəmiyyətdə ailə sağlam deyilsə, cəmiyyətin özünün sağlam olması mümkünsüzdür. Bizim gözlərimizin qarşısında bu dəyərin kərpicləri bir-bir qopub düşür. Heç nə edə bilmirik, ya da etmək istəmirik. 

Sosial şəbəkələrin cəmiyyətə vurduğu ilk və sağalmaz zərbə məhz ailə məsələləri ilə bağlı oldu. İndi bu şəbəkələr özünü başqalarına təqdim edən qadınlar və qadınları əxlaqsızlığa dəvət edən “kişilərlə” doludur. Özümüzü, yaxınımızı, övladlarımızı kimdən, harada necə qoruya bilərik? Ətraf çirkabla doludursa, bu çirkaba bulaşmadan ömrümüzü ləyaqətlə necə davam edə bilərik? Hər gün xəbər saytlarında hansısa qadının, azyaşlı uşağın şərəfsizlik qurbanı olduğunu oxuyuruqsa, biz bu real olaylara hansı məsafədə dayanmışıq? Bu xəbərlər hamımız üçün qırmızı xəbərdarlıq deyilmi?

Hər gün oxuduğumuz qadın cinayətləri, uşaq zorakılığı, ailədaxili faciələr bizə bir siqnal verir - bu hadisələr artıq “qeyri-adi” deyil. Onlar norma halına gəlməyə başlayıb. 

Mən hər şeyi qara görmək niyyətində deyiləm. Heç xarakterim də buna imkan vermir. Lakin heç kim heç nədən sığorta olunmayıb. Bəlkə də, bu oyunları oynayanlar, bu ləyaqətsizliklərə imza atanlar elə heç bir mənəvi dəyəri olmayan ailədə tərbiyə alanlar tərəfindən həyata keçirilir. Biz özümüzü onlardan necə uzaq tuta bilərik?

Məncə hər bir valideyn, müəllim, jurnalist, ictimai fəal ən azı öz ətrafında bir fərq yarada bilər. Uşaq yaşda qızın ərə verilməsi məsələsinə “bizim bölgədə belədir” deyə haqq qazandıran birini susdurmaq, bir azyaşlının həyatına zəhər qatılan anı görüb reaksiya vermək, hüquq-mühafizə orqanlarına xəbər vermək bəlkə də bir insanın taleyini xilas edə bilər.

Biz bu oyunların içində olmaya bilərik, amma susaraq iştirakçısına çevrilirik.

Elnur Məmmədli