400 kvadratmetrlik dövlət! Xəritədə yox, gerçəkdə var idi, amma məhv edildi

Adriatik dənizinin ortasında sirli bir ada ucaldı… Nə xəritələrdə vardı, nə də dövlətlərin nəzarətində idi. Öz bayrağı, öz pulu, öz dili vardı. 

Demək olar ki, bir salon böyüklüyündə olan “Gül Adası” adlanan bu mikro dövlət cəmi 55 gün yaşaya bildi, sonra isə bombalar və fırtınalarla dənizin dibinə gömüldü. Yarım əsrdən artıqdır sirri açılmayan bu ada hələ də “tarixin ən maraqlı müstəqillik cəhdi” kimi xatırlanır. Bəs bu kiçik adanın qorxu yaratmasının səbəbi nə idi?

Müstəqil mikro dövlət arzusu

Sherg.az xəbər verir ki, İtalyan mühəndis Giorgio Rosa, 1960-cı illərin sonunda qeyri-adi bir arzunu gerçəyə çevirdi. O, İtaliyanın Rimini sahillərindən 11 kilometr uzaqlıqda, Adriatik dənizində öz süni adasını inşa etdi. “Isola delle Rose” – (Gül Adası)  adını verdiyi bu platforma qısa müddətdə dünya gündəminə düşdü, filmlərə mövzu oldu və bu gün, 65 il sonra belə müzakirə olunur.

Rosanın məqsədi dövlətlərin məhdudlaşdırıcı qanunlarından uzaq, azad bir məkan yaratmaq idi. Adada bar, restoran, mağazalar açılacaq, öz bayrağı, konstitusiyası və hətta pul vahidi olacaqdı. Rəsmi dil olaraq isə beynəlxalq ünsiyyət üçün yaradılmış Esperanto seçilmişdi. Beləliklə, Gül Adası beynəlxalq sularda heç kimin müdaxilə edə bilməyəcəyi müstəqil mikro dövlət elan edildi.

400 kvadratmetrlik platform

İllərlə davam edən hazırlıqdan sonra Rosa və dostları 9 polad sütun üzərində qurulan, təxminən 400 kvadratmetr sahəni əhatə edən platformanı tikdilər. Burada restoran, bar, gecə klubu, hədiyyə dükanı, poçt şöbəsi və yaşayış yerləri vardı. Hətta 280 metr dərinlikdə şirin su quyusu da qazılmışdı. 1 may 1968-ci ildə Giorgio Rosa müstəqilliyini elan edərək özünü “prezident” adlandırdı.

Adanın rəsmi adı əvvəlcə “Libera Teritorio de la Insulo de la Rozoj” (Gül Adasının Azad Ərazisi), daha sonra isə “Esperanta Respubliko de la Insulo de Rozoj” (Gül Adası Esperanto Respublikası) oldu.

Gənclərin marağını cəzb edən “azadlıq ada”

1968-ci ildə dünyada, xüsusilə İtaliyada siyasi qarışıqlıq hökm sürürdü. Gül Adası qısa müddətdə gənclərin, tələbələrin və azadlıqsevərlərin diqqətini cəlb etdi. Adada hökumət strukturu belə qurulmuşdu: daxili işlər, maliyyə, xarici əlaqələr “naziri” vardı, prezident isə Rosa idi.

Beynəlxalq mediada ada haqqında “Adriatikin ortasında doğan yeni dövlət” başlıqları yazılırdı. Bu maraq isə eyni zamanda İtaliya hökumətinin qəzəbinə səbəb oldu.

55 gündə son

İtaliya hökuməti, adanın rəsmi ərazi sularının xaricində yerləşməsinə baxmayaraq, onun vergi sistemindən kənar gəlir mənbəyi yaratmasını qəbul etmədi. 26 iyun 1968-ci ildə İtaliya donanması adanı işğal etdi, sakinləri çıxardı və platformanı mühasirəyə aldı. Daha sonra adaya bombalar yerləşdirildi. Partlayışlardan ciddi zərər görən platforma 26 fevral 1969-cu ildə güclü fırtına ilə tamamilə dağıldı və dənizin dibinə gömüldü.

Tarixə keçən ütopiya

Yalnız bir neçə ay mövcud ola bilən Gül Adası Respublikası, tarixin ən qeyri-adi müstəqillik cəhdlərindən biri kimi yadda qaldı. Giorgio Rosanın utopiyası dağılmış olsa da, onun “öz dövlətini qurmaq” arzusu uzun illər dillərdə dolaşdı.

Bu hekayə 2020-ci ildə yenidən gündəmə gəldi. “Gül Adasının İnanılmaz Hekayəsi” (L’incredibile storia dell’Isola delle Rose) filmi Rosanın xəyalını və İtaliya dövlətinin sərt reaksiyasını kinoya daşıdı və böyük maraq topladı.