“65 yaşdan sonra bədən funksiyaları yaxşılaşa bilər...”

...Qocalıq çox vaxt qaçılmaz fiziki və idrak geriləməsi dövrü kimi qəbul edilir. Lakin, yeni bir araşdırma göstərib ki, 65 yaşdan yuxarı bir çox insan üçün bədən funksiyaları həqiqətən yaxşılaşa bilər.

Bundan əlavə, insanın öz qocalmasına münasibəti mühüm rol oynayır.

SİA-nın məlumatına görə, bununla bağlı tədqiqat Geriatrics jurnalında dərc edilib.

Alimlər ABŞ-da qocalma ilə bağlı ən böyük tədqiqatlardan biri olan uzunmüddətli Sağlamlıq və Təqaüd Tədqiqatında 11.000-dən çox iştirakçının məlumatlarını təhlil ediblər. Könüllülər 12 ilə qədər izlənilib.

Tədqiqatçılar iki göstəricini qiymətləndiriblər: idrak qabiliyyəti və fiziki hazırlıq.

İdrak funksiyasını qiymətləndirmək üçün hərtərəfli yaddaş və düşüncə testi, fiziki hazırlıq isə yeriş sürəti ilə qiymətləndirilib.

Qeriatrlar bu göstəricini tez-tez "həyati siqnal" adlandırırlar, çünki bu, əlillik, xəstəxanaya yerləşdirmə və ölüm riski ilə əlaqələndirilir.

Məlum olub ki, iştirakçıların 45 faizi zamanla bu göstəricilərdən ən azı birində yaxşılaşma nümayiş etdirib. Təxminən 32 faiz koqnitiv funksiyanı, 28 faiz isə fiziki funksiyanı yaxşılaşdırıb.

Əgər koqnitiv qabiliyyətləri azalmayan insanları da daxil etsək, iştirakçıların yarıdan çoxu qocalıqda zehni geriləmənin qaçılmaz olduğuna dair ümumi inanca qarşı çıxıb. Tədqiqatçıların fikrincə, bu cür dəyişikliklər yalnız orta ballara baxdıqda çox vaxt nəzərə alınmır.

...Məlumatları orta hesabla qiymətləndirdikdə, yalnız tədricən azalma olduğu görünür. Lakin fərdi trayektoriyalara baxdıqda, bir çox yaşlı yetkinin zamanla performanslarını yaxşılaşdırdığı aydın olur, - deyə alimlər izah ediblər.

...Alimlər həmçinin bu irəliləyişlərlə əlaqəli bir amil aşkar ediblər. Əvvəlcə qocalma haqqında daha müsbət fikirdə olan insanların həm koqnitiv funksiyada, həm də fiziki funksiyada irəliləyişlər göstərmə ehtimalı daha yüksək idi.

Bu təsir yaş, cins, təhsil səviyyəsi, xroniki xəstəliklər və depressiya nəzərə alındıqdan sonra da davam edib.

Müəlliflər bu nəticəni "stereotip təcəssümü nəzəriyyəsi" adlandırdıqları şeylə əlaqələndirirlər.

Bu nəzəriyyəyə görə, insanların mədəniyyətdən, mediadan və ətraf mühitdən mənimsədiyi qocalma haqqında fikirlər zamanla onların davranışlarına və hətta fizioloji proseslərə təsir etməyə başlayır.

Əvvəlki tədqiqatlar artıq göstərib ki, qocalma ilə bağlı mənfi münasibətlər yaddaş itkisi, yerişin yavaşlaması və ürək-damar xəstəlikləri riskinin artması ilə əlaqələndirilir.

Müəlliflərin fikrincə, tədqiqatın nəticələri hətta qocalıqda belə bədəndə “ehtiyat potensialının” mövcudluğunu göstərir. Qocalma ilə bağlı münasibətlər dəyişdirilə bildiyindən, bu, həm fərdi, həm də ictimai səviyyədə yaşlı yetkinlərin sağlamlığını dəstəkləmək üçün proqramlar üçün imkanlar açır.

Əli Babayev