Ağdam: tarixdən gələcəyə uzanan yenidənqurma yolu

Ötən otuz ildə Azərbaycan ərazilərinin Ermənistan tərəfindən işğalı nəticəsində şəhər və kəndlər tamamilə viran edilmiş, tarixi-mədəni irsimiz dağıdılmış, torpaqlar geniş miqyasda mina çirklənməsinə məruz qalmış, bir milyondan artıq azərbaycanlı öz yurd-yuvasından didərgin salınmışdır. 2020-ci ildə 44 günlük Vətən müharibəsində qazandığımız Zəfər sayəsində həmin ərazilərin işğaldan azad edilməsi ölkəmiz üçün bərpa, yenidənqurma və dirçəliş dövrünün əsasını qoydu.

Bu gün Azərbaycan dövləti Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarında genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri həyata keçirir. Bərpa-quruculuq işləri şəhərsalmanın müasir təcrübəsini dünyaya təqdim edir. 2022-ci ildə BMT-nin Məskunlaşma Proqramı (UN-HABITAT) və Azərbaycan Respublikası Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsinin birgə əməkdaşlığı, ADA Universitetinin təşkilati dəstəyi ilə Ağdamda keçirilən “Dayanıqlı İnkişaf Məqsədləri” və “Yeni Şəhər Gündəliyi – postmünaqişə dövründə bərpa və yenidənqurmanın aparıcı qüvvəsi kimi» mövzusunda Azərbaycan Milli Şəhərsalma Forumu da bunun bariz nümunəsidir. Dövlətimizin başçısı İlham Əliyev forumdakı çıxışında tədbirin məhz Ağdamda keçirilməsini şərtləndirən amillərə diqqəti yönəldərək bildirmişdir ki, bir zamanlar həyat dolu olan şəhərdən heç nə qalmayıb. Burada - Ağdamda gördüklərinizi Qarabağ ərazisində hər bir kənddə görə bilərsiniz. Cənab İlham Əliyev bu əminliyi də ifadə etmişdi ki, bu tədbir Ağdamın beynəlxalq əlaqələrinin başlanğıcıdır. Ağdam və dünyanın bir çox şəhərləri qardaş şəhərlər olacaqdır. Sovet İttifaqının vaxtında Ağdam Qarabağda ən böyük, həyatla coşub-daşan şəhər idi və Azərbaycanda hər kəs bunu bilir. Əraziləri işğaldan azad etdikdən sonra xarici ekspertlər, jurnalistlər buraya gəldilər və Ağdama bir neçə ad verdilər: “Bu adlardan biri “urbisid qurbanı” idi, bu da tamamilə doğru idi. Digər ad “ruhlar şəhəri” idi, bu da tamamilə doğrudur. Biri də “Qafqazın Xirosiması” idi. Lakin Xirosimadan fərqli olaraq, dağıntılar atom bombasının partlaması nəticəsində baş verməmişdir, bu, qonşularımızın vandalizmi və barbarlığı nəticəsində olmuşdur. Lakin indi biz qayıtmışıq, biz güc yolu ilə geri qayıtdıq, biz beynəlxalq hüquq normalarından istifadə edərək geri qayıtdıq və biz burada yaşamağa, əbədi yaşamağa geri qayıtdıq”.
Hazırda “ruhlar şəhəri” dirçəlir, gülüstana çevrilir. Bunun şahidi olmaq üçün dövlət başçısı İlham Əliyevin Ağdama ötən beş ildə reallaşdırdığı 15-ə yaxın səfərin hər biri çərçivəsində açılışında və təməlqoyma mərasimində iştirak etdiyi, tamamlanma işləri ilə tanış olduğu sosial obyektlərin say tərkibinə diqqət yetirmək kifayətdir. Baş Plan əsasında Ağdam bərpa olunur. Şəhərin özündə 5 məhəllə nəzərdə tutulur. Hazırda 2-ci məhəllədə 66 binanın tikinti işləri başlayıb. Bundan sonra paralel olaraq digər məhəllələrdə də tikinti işləri aparılacaq. Hazırda Ağdamda 3 kənddə - Kəngərli, Xıdırlı, Sarıcalıda bərpa-quruculuq işləri davam edir. Həmin kəndlərin birinci mərhələlərinin açılışı olmuşdur. Ağdam rayonunda digər kəndlər üzrə layihələndirmə işləri aparılır. 2025-ci ilin oktyabr ayına qədər Ağdamın yenidən məskunlaşdırılması proqramı çərçivəsində 825 ailə, 3318 nəfər öz doğma torpaqlarına köçürülmüşdür.
Azərbaycanın musiqi beşiyi olan Qarabağda Ağdamın özünəməxsus yeri vardır. Dövlət başçısı İlham Əliyev bu ilin mayında Ağdam Muğam Mərkəzinin açılışında iştirak etdi. Qeyd edək ki, muğamın təbliği və inkişafı istiqamətində dövlətimiz tərəfindən son illərdə görülən işlərə Azərbaycanın birinci xanımı Mehriban Əliyevanın rəhbərlik etdiyi Heydər Əliyev Fondu da mühüm töhfələr verir. Fondun həyata keçirdiyi layihələrin nəticəsidir ki, Azərbaycan muğamı UNESCO-nun “Bəşəriyyətin şifahi və qeyri-maddi irsinin şah əsərləri” siyahısına salınıb. Ağdam Muğam Mərkəzinin təməli 2023-cü ildə Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva tərəfindən qoyulmuşdur. Dövlət başçısı İlham Əliyevin digər rayonlar kimi, Ağdam rayonuna da səfəri daim mühüm məqamlarla, Böyük Qayıdışa yönələn addımlarla zəngin olur. Ağdam şəhərini tezliklə dogma sakinlərinə qovuşan şəhərlərimiz sırasında görəcəyik. Qeyd edək ki, bu günədək 6 şəhər, 2 qəsəbə və 20-dən artıq kənd sakinlərinə qovuşub.

Samir Qocayev
YAP Goranboy rayon təşkilatının sədri