Icma.az
close
up
RU
AHİK in “susqun putyovkası” Tanınmışlar etiraz edir SORĞU

AHİK in “susqun putyovkası” Tanınmışlar etiraz edir SORĞU

Icma.az, Tribuna saytından verilən məlumata əsaslanaraq xəbər yayır.

Son illər müxtəlif sahələrdə çalışan insanların Həmkarlar İttifaqlarının fəaliyyətsizliyindən, üzvlərin hüquqlarını lazımi səviyyədə qoruyub-qorumamasından narazılığı artır. Bu narahatlıq mədəniyyət, elm və ədəbiyyat cameəsində də səsləndirilir. Bu səbəbdən mövzu ilə bağlı tanınmış simaların fikirlərini öyrənməyə çalışdıq.
Bu gün Azərbaycanda həmkarlar ittifaqları işçilərin hüquq və maraqlarını layiqincə qoruyurmu? Üzvü olduğunuz və ya əlaqədə olduğunuz ittifaqın fəaliyyəti sizi qane edirmi?

Məsələ ilə bağlı Tribunainfo.az-a açıqlama verən yazıçı-müəllim Qan Turalı bildirib ki, bir müəllim kimi Azərbaycan Təhsil İşçiləri Azad Həmkarlar Təşkilatının üzvüyəm. Keçən aydan e-ahik.az saytına “putyovka” üçün müraciət etmişəm.

Qan Turalının sözlərinə görə, ancaq bu ayın iyul ayında imtina cavabı gəlib. Özü də bu imtina mənim tətil üçün seçdiyim vaxtdan sonra gəlib. Təsəvvür edirsinizmi? Ümumilikdə, bu seçimin hansı əsaslarla aparıldığı da məlum deyil. Sadəcə, “Təsdiq gözlənilir” cavabı çıxır, ancaq bu cavab gəlmir ki, gəlmir. İmtina cavabı göstərilən tarixdə yer olmadığı ilə əsaslandırılıb. Bəli, bu əsaslı səbəb ola bilər, ancaq bunun üçün insan bir ay gözlədilərmi? Məncə, elə bu faktın özü hər şeyi ifadə edir.

Təhsil eksperti Kamran Əsədov isə Tribunainfo.az-a bildirdi ki, Azərbaycanda həmkarlar ittifaqları, xüsusilə elm, təhsil və mədəniyyət sahəsində fəaliyyət göstərən qurumlar uzun illərdir hüquqi çərçivədə mövcud olsa da, onların faktiki rolu ciddi şəkildə zəifləmiş, işçilərin hüquqlarını qorumaq və maraqlarını müdafiə etmək funksiyası formal xarakter daşımağa başlamışdır:

“Bu vəziyyət təkcə əmək münasibətlərinin pozulması ilə nəticələnmir, eyni zamanda işçi–dövlət münasibətlərində sosial balansın pozulmasına səbəb olur. Əmək Məcəlləsinin 10-cu maddəsində qeyd olunur ki, işçilər həmkarlar ittifaqları vasitəsilə əmək, sosial və iqtisadi hüquqlarını qorumaq hüququna malikdirlər. Lakin bu hüququn reallıqda işləməsi üçün nə mexanizmlər fəaliyyət göstərir, nə də dövlət səviyyəsində bu sistemin canlandırılması üçün hər hansı strateji addım atılır.

Elm və təhsil sektorunda çalışan minlərlə müəllim, tədqiqatçı, metodist və digər əməkdaş bu gün həmkarlar ittifaqlarına formal üzvdür. Onlar hər ay maaşlarından üzvlük haqqı ödəyirlər, lakin bu ödənişlərin müqabilində hansı müdafiə, hansı hüquqi yardım və ya sosial dəstək alacaqları barədə dəqiq məlumata malik deyillər. 2023-cü ilin Hesablama Palatasının audit hesabatlarında bir neçə ali məktəbdə həmkarlar ittifaqının büdcə xərclərində şəffaflıq probleminin olduğu qeyd olunub. İttifaqa ayrılan vəsaitlərin əhəmiyyətli hissəsinin tədbirlərə və təşkilati xərclərə yönəldiyi, lakin işçilərin hüquqlarının müdafiəsi ilə bağlı fəaliyyətlərin minimal olduğu bildirilib. Bu da ictimai etimadın getdikcə zəifləməsinə səbəb olub.

Dünya təcrübəsi tamamilə fərqlidir. Məsələn, Skandinaviya ölkələrində – xüsusilə İsveç və Finlandiyada – müəllimlərin həmkarlar ittifaqları həm əməkhaqqı siyasətinə, həm dərs yükünün optimallaşdırılmasına, həm də peşəkar inkişaf imkanlarının genişləndirilməsinə dair hökumətlə kollektiv danışıqlarda əsas tərəf kimi çıxış edir. Fransada SNUipp və ya Almaniyada GEW kimi qurumlar müəllimlərin hüquqları pozulduqda kütləvi aksiyalar keçirir, dövlətlə sosial müqavilələr imzalayır və təhsil siyasətinə real təsir göstərirlər. Bu ölkələrdə həmkarlar ittifaqları yalnız tədbir və bayram təşkil edən qurumlar deyil, real sosial dəyişikliklərin təşəbbüskarlarıdır.

Azərbaycanda isə həmkarlar ittifaqları əsasən passiv fəaliyyət göstərir. Müəllimlərin haqsız sertifikatlaşdırma nəticələri, qeyri-şəffaf qiymətləndirmə, əmək müqavilələrinin birtərəfli ləğvi, əlavə dərs yükü və aşağı əməkhaqqı kimi problemlərində bu ittifaqlar nə mövqe bildirir, nə də hüquqi müdafiə təmin edirlər. Elm və Təhsil Nazirliyi isə bu prosesi izləyən və ya yönləndirən tərəf kimi çıxış etmir. Nazirlik həmkarlar ittifaqları ilə əməkdaşlıq çərçivəsində işçilərin maarifləndirilməsi, hüquqi müdafiə, sosial dəstək və etiraz mexanizmlərinin qurulması istiqamətində heç bir fəaliyyət göstərmir. Təhsil sistemində minlərlə işçinin hüquqlarının pozulmasına baxmayaraq, bu istiqamətdə nə hesabat, nə strateji plan, nə də proqnoz təqdim olunub.

Bəzi müsbət hallar var. İllik istirahət biletlərinin güzəştli verilməsi, yubiley tədbirlərində simvolik mükafatlandırma, qadınlar günündə cüzi hədiyyələr təqdim edilməsi və ya təqaüdə çıxan işçilərə təltif sənədlərinin verilməsi sosial psixoloji baxımdan müsbət təəssürat yaradır. Lakin bu tədbirlər həmkarlar ittifaqının mahiyyətini təşkil edən hüquq mübarizəsinin yerini verə bilməz. Əgər bir müəllim haqsız yerə aşağı nəticə ilə sertifikatlaşdırmadan keçə bilmirsə, ya da universitet əməkdaşı qeyri-şəffaf qərarla işdən çıxarılırsa, həmin müəllimin və ya əməkdaşın hüququnu qoruyacaq ilk və əsas struktur həmkarlar ittifaqı olmalıdır. Bugünkü reallıqda isə bu struktur ya həmin qərarı verən rəhbərliyin yanında dayanır, ya da sadəcə susur.

Nəticədə bu strukturun cəmiyyət və işçi qarşısındakı etibarı minimuma enib. Nə dəyişəcək sualının cavabı odur ki, əgər həmkarlar ittifaqları passiv müşahidəçi mövqeyindən çıxıb, əmək bazarının real oyunçusuna çevrilməsə, onların nüfuzu daha da azalacaq və işçilərin sosial müdafiəsizliyi dərinləşəcək. Nə dəyişməlidir? Həmkarlar ittifaqları struktur olaraq yenidən qurulmalı, onların fəaliyyət prinsipləri və hesabatlılıq mexanizmləri qanunvericiliklə aydın şəkildə müəyyən olunmalıdır. İşçilərin şikayət və təkliflərini qəbul edən müstəqil komissiyalar yaradılmalı, ictimaiyyətlə açıq ünsiyyət təmin olunmalı, hər ilin sonunda fəaliyyəti ilə bağlı hesabat ictimaiyyətə təqdim olunmalıdır.

Elm və Təhsil Nazirliyi isə həmkarlar ittifaqlarının fəaliyyəti ilə bağlı məsuliyyətdən kənarda qala bilməz. Əksinə, bu strukturların güclənməsi, şəffaflaşması və fəallaşması üçün təşəbbüskar rol oynamalı, ictimai nəzarəti təşviq etməlidir. Əks halda, təhsil işçiləri üçün həmkarlar ittifaqı anlayışı tədricən mənasını itirəcək və bu sistem kağız üzərində formal struktura çevriləcək. İnsanların hüququnu qoruyan yox, sadəcə təqvimdə tədbir keçirən qurumlar isə gələcəyin deyil, keçmişin mirasıdır”.

Dəniz Pənahova

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:214
embedMənbə:https://tribunainfo.az
archiveBu xəbər 23 İyul 2025 14:12 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Azərbaycanla tərəfdaşlıq yeni inkişaf perspektivləri açır

21 Noyabr 2026 20:18see357

Parisdə bugünkü etirazlara 21 mindən çox şəxs qatılıb

21 Noyabr 2026 21:24see236

Azərbaycanda regional tədris mərkəzinin yaradılması Dünya Bankı ilə müzakirə edilib

21 Noyabr 2026 15:42see232

Dünya iqtisadiyyatı təhlükə qarşısındadır KİV

22 Noyabr 2026 07:02see231

BOKT nin rəhbərliyinə təyinat olub

21 Noyabr 2026 14:31see224

Ekspert: Dövlət idarəçiliyinin rəqəmsallaşdırılması Azərbaycan iqtisadiyyatının rəqabət qabiliyyətini artırır

21 Noyabr 2026 17:24see223

Fermer ucuz satır, alıcı baha alır: Qiymət fərqi harada yaranır?

21 Noyabr 2026 14:38see221

La Liqa: Derbidə “sülh”

22 Noyabr 2026 00:06see218

Mehriban Əliyeva və qızlarından Vyetnam mədəniyyətinə zərif ehtiram Foto

21 Noyabr 2026 15:21see217

Qızıl gələn il ucuzlaşacaq

21 Noyabr 2026 16:40see213

Sumqayıtda gənc oğlan qətlə yetirilib

22 Noyabr 2026 04:55see207

Allah uzaq tutsun, amma müharibə bizim işimizdir Hakan Fidan

22 Noyabr 2026 02:18see206

Türkiyə Super Liqası: “Qalatasaray” evdə sevindi

22 Noyabr 2026 00:13see205

2026 cı ilin sonunda almaq üçün ən sərfəli iPhone modelləri

21 Noyabr 2026 21:07see200

SEPAH ABŞ nin hərbi bazalarını hədəf aldı

22 Noyabr 2026 00:43see200

Ötən gün götürülən narkotik vasitələrin həcmi açıqlandı

21 Noyabr 2026 16:00see200

Milton qasırğası ABŞ də yaşayan azərbaycanlıların evlərini də vurdu

22 Noyabr 2026 07:05see199

İran Bəhreyndə sənaye müəssisəsinə zərbə endirdi

22 Noyabr 2026 00:23see199

Samvel Karapetyan: “Paşinyan müalicə olunmalıdır”

21 Noyabr 2026 17:14see199

İbrahim Kalın HƏMAS nümayəndə heyəti ilə Qəzzada atəşkəsi müzakirə etdi

22 Noyabr 2026 00:03see199
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri