Ailə institutu: Hüquqi qorunma və yanaşma tərzləri necə olmalıdır?

Son illərdə Azərbaycan da daxil olmaqla bir çox cəmiyyətdə ailədaxili münasibətlərdə gərginliklər və ziddiyyətlərin artması müşahidə olunur. Bu, həm sosial-iqtisadi təzyiqlərlə bağlıdır, həm də cəmiyyətin dəyərlərinin dəyişməsi nəticəsində ailə institutunun roluna təsir göstərir. Nəticədə boşanma hallarının artması problemi aktuallaşır.

Belə bir şəraitdə sual yaranır: boşanmaların qarşısını almaq üçün daha effektiv addım hansıdır - sosial dəstək mexanizmlərinin gücləndirilməsi,  yoxsa hüquqi mexanizmlərin təkmilləşdirilməsi?

Mövzu ilə bağlı Bakıvaxtı.az-a danışan hüquqşünas Rüstəm Əzimzadə deyib ki, son illərdə ailədaxili münasibətlərdə yaranan gərginliklər boşanma hallarında artıma səbəb olur: 

"Sosial-iqtisadi təzyiqlər ailələrin dayanıqlığını zəiflədir. Bununla yanaşı, cəmiyyətin dəyişən dəyərləri də ailə institutuna təsir göstərir. Boşanmanın qarşısını almaq üçün yalnız psixoloji və sosial dəstək kifayət etmir. Hüquqi mexanizmlərin təkmilləşdirilməsi bu məsələdə mühüm rol oynayır. Ənənəvi qanunvericilik bəzən mübahisələrin effektiv həllinə imkan vermir. Bu isə tərəflər arasında anlaşılmazlıqları artırır".

Onun sözlərinə görə, məhkəmə prosedurlarının səmərəliliyinin artırılması vacibdir. Ailə məhkəmələrinin daha şəffaf və sürətli işləməsi tərəflərin hüquqlarını qoruyur. Prosesdə gecikmələrin minimuma endirilməsi boşanma gərginliyini azaldır. Hüquqi qərarların icrası zamanı nəzarət mexanizmlərinin gücləndirilməsi də zəruridir. Bu, ailələrdə hüquqi təhlükəsizlik hissini artırır.

"Vasitəçilik mexanizmləri hüquqi sistemə daxil edilməlidir. Boşanma ərizəsi verilməzdən əvvəl vasitəçilik sessiyaları təşkil olunmalıdır. Bu sessiyalar tərəflərin sülh yolu ilə anlaşmasına şərait yaradır. Mübahisəli hallarda fasilitatorların iştirakı vacibdir. Vasitəçilik həm valideynlərin, həm də uşaqların hüquqlarını qoruyur",- Rüstəm Əzimzadə əlavə edib.

Rüstəm Əzimzadə: Hüquqi mexanizmlər təkcə cəzalandırıcı funksiyada olmamalıdır

Hüquqşünas söyləyib ki, psixoloji və sosial dəstək hüquqlarının qanuniləşdirilməsi önəmlidir. Ailə psixoloqu və sosial işçilərin prosedura daxil edilməsi tövsiyə olunur. Valideynlər və uşaqlar üçün məcburi maarifləndirmə sessiyaları təşkil edilə bilər. Bu, boşanmanın mənfi təsirlərini azaldır. Hüquqi prosedurlarda uşaqların rifahına diqqət yetirilməsi vacibdir:

"Hüquqi mexanizmlər təkcə cəzalandırıcı funksiyada olmamalıdır. Onlar həm də ailələrin qorunmasına xidmət etməlidir. Qabaqlayıcı tədbirlər hüquqi sistemin ayrılmaz hissəsi olmalıdır. İctimai maarifləndirmə kampaniyaları boşanma riskini azalda bilər. Ailələr üçün hüquqi məsləhət xidmətlərinin əlçatan olması önəmlidir".

Həmsöhbətimiz bildirib ki, qanunvericilikdə tərəflərin öhdəlikləri və hüquqları barədə məlumatın əlçatanlığı artırılmalıdır. Hüquqi prosedurların mürəkkəbliyi tərəflərin stresini yüksəldir. Bu səbəbdən prosedurların sadələşdirilməsi faydalıdır. Hüquqi mexanizmlər vasitəsilə ailələrdə anlaşma mədəniyyəti təşviq olunmalıdır. Məsləhət və vasitəçilik sessiyaları qanunla təmin edilməlidir:

"Əlavə olaraq, məhkəmə qərarlarının sosial və psixoloji təsirləri nəzərə alınmalıdır. Hüquqi mexanizmlərin gücləndirilməsi yalnız formal prosedurlarla məhdudlaşmamalıdır. O, həm də ailə institutunun dayanıqlığını dəstəkləməlidir. Bu yanaşma boşanmanın qarşısını almağa və ailədaxili münasibətləri qorumağa xidmət edir. Nəticədə, hüquqi mexanizmlərin təkmilləşdirilməsi sistemli, davamlı və inteqrativ təsir göstərən strategiya kimi önəmli rol oynayır".

Əli Hüseynov