Alimlər teleskopla 13 milyard il geriyə baxıblar…

...İlk dəfə astronomlar 13 milyard ildən çox keçmişə nəzər salmaq və Kainatdakı ilk ulduzların Böyük Partlayışdan sonra qalan radiasiyaya necə təsir etdiyini qeyd etmək üçün yerüstü teleskoplardan istifadə etdilər.

SİA-nın məlumatına görə, bu barədə yazı “The Astrophysical Journal” (AstroJournal) jurnalında dərc olunub.

Tədqiqat xüsusilə həssas CLASS layihə teleskoplarının yerləşdiyi Çilinin şimalındakı And dağlarında aparılıb.

Onlar Kainatda ilk işıq mənbələrinin görünməyə başladığı dövrdə Kosmik Şəfəq adlanan dövrdə meydana gələn ulduzların dəyişdirdiyi mikrodalğaları ölçmək üçün istifadə edilmişdir.

Cons Hopkins Universitetindən layihə rəhbəri Tobias Merijin qeyd etdiyi kimi, əvvəllər belə hesab olunurdu ki, Yerdən belə ölçmələr aparmaq mümkün deyil, çünki bu dövrdən gələn siqnallar inanılmaz dərəcədə zəifdir və atmosfer, radio müdaxiləsi və temperatur dalğalanmaları onların qeydə alınmasına mane olur.

Bununla belə, tədqiqatçılar bu texniki çətinliklərin öhdəsindən gəlməyə müvəffəq oldular və öz işlərini erkən Kainatın öyrənilməsində mühüm addıma çevirdilər.

CLASS teleskopları kosmik mikrodalğalı fonda ilk ulduzların "barmaq izlərini" aşkar etmək üçün xüsusi olaraq hazırlanmışdır.

Əvvəllər bu cür siqnallar yalnız WMAP (NASA) və Plank (Avropa Kosmik Agentliyi) kimi peyk missiyaları vasitəsilə aşkar edilə bilərdi.

Yeni iş yerüstü teleskopların məlumatlarını bu missiyaların nəticələri ilə müqayisə etdi ki, bu da bizə müdaxiləni ayırmağa və qütbləşmiş işığın ümumi siqnalını təcrid etməyə imkan verdi.

Böyük Partlayışın özündən sonra Kainat işığın keçə bilmədiyi sərbəst elektronların sıx “dumanı” ilə doldu.

Yalnız temperatur aşağı düşəndə ​​elektronlar protonlarla birləşərək neytral hidrogen əmələ gətirməyə başladılar və işıq sərbəst hərəkət etməyə başladı. Daha sonra, ilk ulduzlar işıqlananda, onların güclü enerjisi elektronları buraxaraq hidrogeni yenidən ionlaşdırmağa başladı.

Tədqiqatçılar kosmik mikrodalğalı fon fotonlarının bu yeni elektronlarla toqquşması və onların yollarından sapması ehtimalını ölçdülər və bu, kainatın quruluşunun necə formalaşdığına dair vacib məlumat verdi.

Nəticələr ilkin radiasiyanı sonrakı təhriflərdən daha dəqiq ayırmağa kömək edəcək və kosmik tarixin ilkin mərhələləri haqqında daha aydın təsəvvür yaradacaq.

Bu, kainatdakı maddənin çox hissəsini təşkil edən, lakin əsasən aşkar edilməyən hissəciklər olan qaranlıq maddənin və neytrinoların təbiətini öyrənmək üçün xüsusilə vacibdir.

Nazlı Almuradova