Astronomlar bir ulduzun başqalarından fərqli cəhətini araşdırırlar

Bakı, 30 may, AZƏRTAC

Astronomlar, radio dalğaları və rentgen şüalarının maraqlı birləşməsini ortaya çıxarmaqla indiyə qədər müşahidə edilən hər hansı digər ulduza bənzəməyən bir ulduz aşkar ediblər və onu ilk dəfə üç il əvvəl müəyyən olunmuş səma cisimləri sinfinin ekzotik üzvü kimi qiymətləndiriblər.

AZƏRTAC “Reuters” agentliyinə istinadla xəbər verir ki, bu ulduz Yerdən təxminən 15 000 işıq ili uzaqlıqda olan Süd Yolu qalaktikasında Skutum bürcü istiqamətində yerləşir və hər 44 dəqiqədən bir həm radio dalğaları, həm də rentgen şüaları ilə yanıb-sönür. İşıq ili işığın bir ildə qət etdiyi məsafədir və 9,5 trilyon kilometrə bərabərdir.

Tədqiqatçılar bunun bir neçə dəqiqədə və ya saatda görünən radio dalğalarının parlaq partlayışları ilə tanınan “uzunmüddətli radio keçidləri” adlı obyektlər sinfinə aid olduğunu bildiriblər.

Bu, adətən pulsarlardan aşkar edilən radio dalğalarındakı sürətli impulslardan xeyli uzundur və sürətlə fırlanan neytron ulduzunun bir növü, ölümündən sonra kütləvi ulduzun sıx çökmüş nüvəsidir. Pulsarlar Yerdən göründüyü kimi, bir saniyəyə qədər vaxt ərzində yanıb-sönən ulduzlar kimi görünür.

“Bu obyektlərin nə olduğu və onların qeyri-adi siqnallarını necə yaratdığı sirr olaraq qalır” -deyən Avstraliyadakı Kartin Universitetinin astronomu Zitenq Vanq bu həftə “Nature” jurnalında dərc olunan tədqiqatın aparıcı müəllifidir.

Yeni tədqiqatda NASA-nın orbitdəki” Chandra X-ray” rəsədxanası, Avstraliyadakı ASKAP teleskopu və digər teleskopların məlumatlarından istifadə edilib.

Barselonadakı Kosmik Elmlər İnstitutundan astrofizik və tədqiqatın həmmüəllifi Nanda Reanın sözlərinə görə, yeni müəyyən edilmiş obyektdən radiodalğaların emissiyası bu sinfin təxminən 10 digər məlum nümunəsinə bənzəsə də, o, rentgen şüaları göndərən yeganə obyektdir.

Tədqiqatçıların bu ulduzun təbiəti ilə bağlı bəzi fərziyyələri var. Onlar bildirirlər ki, bu, həddindən artıq maqnit sahəsinə malik fırlanan neytron ulduzu və ya ikili sistem adlanan kiçik bir yoldaş ulduzun ətrafında yaxın və sürətli orbitə malik “ağ cırtdan”, çox yığcam ulduz közü ola bilər.

Kütləsi Günəşdən səkkiz dəfə böyük olan ulduzlar sonda “ağ cırtdan” kimi görünür. Onlar ən sonda yanacaq kimi istifadə etdikləri bütün hidrogeni yandırır. Cazibə qüvvəsi daha sonra onların dağılmasına və xarici təbəqələrinin “qırmızı nəhəng” mərhələdə partlamasına səbəb olur və nəticədə geridə təxminən Yerin diametrinə bərabər olan yığcam nüvə – “ağ cırtdan” buraxır.

Tədqiqatçıların fikrincə, müşahidə olunan radio dalğaları potensial olaraq “ağ cırtdan” və fərz edilən yoldaş ulduz arasındakı qarşılıqlı təsir nəticəsində yarana bilər.

Zitenq Vanq bildirib: “Obyektin radio parlaqlığı çox dəyişir. Biz 2023-cü ilin noyabrından əvvəl obyektdən heç bir radio emissiyası görmədik. 2024-cü ilin fevralında onun həddindən artıq parlaq olduğunu gördük. Bu ulduz səmada 30-dan az obyekt radio dalğalarında belə parlaqlığa nail olub. Maraqlıdır ki, eyni zamanda, biz obyektdən rentgen impulslarını da aşkarladıq. Lakin biz onu radioda aşkar edə bilərik”.

X-şüalarının aşkarlanması NASA-nın “Chandra” kosmik teleskopundan edilib. Əslində, bu teleskop başqa bir missiyanı yerinə yetirirdi, ancaq təsadüfən həmin ulduzu parlaq fazasında tuta bilib. Astronomlar bildirirlər ki, bu kəşf “samanlıqda iynə tapmaq” kimi nadir hadisədir.