Avstraliyada həddindən artıq istilər nəticəsində ürək damar xəstəliklərindən əziyyət çəkənlərin sayı iki dəfə artıb

Avstraliyada hər il isti hava şəraitnə görə orta hesabla 50.000 adam ürək-damar xəstəliklərindən vəfat edir.

Bu, ürək-damar xəstəliklərindən yaranan xəstəlik və ölümün ümumi yükünün təxminən 7,3%-ni təşkil edir. Bu barədə yerli alimlərin araşdırmalarında deyilir. Tədqiqatın müəlliflərinin fikrincə belə davam edəcəyi təqdirdə əsrin ortalarına qədər bu rəqəm iki, hətta üç dəfə arta bilər. Tədqiqat müəllifləri qeyd edirlər ki, temperaturun artması ilə ürək-damar xəstəlikləri riski artdığı üçün onların araşdırmaları bütün dünyadakı insanlar üçün də aktualdır.

Tədqiqata rəhbərlik edən Avstraliyanın Adelaide Universitetinin ictimai sağlamlıq və ətraf mühitin mühafizəsi üzrə professoru Penq Bi deyib: "Havalar isti olanda ürəyimiz soyumağa kömək etmək üçün daha çox çalışmalıdır. Bu əlavə stress, xüsusən də ürək-damar xəstəlikləri olan insanlar üçün təhlükəli ola bilər. Bir çoxumuz uzun müddət davam edən həddindən artıq istilər zamanı özümüzü pis hiss etdiyimizi görmüşük. Bununla belə, hələ də gələcəkdə nə qədər insanın ürək-damar xəstəliklərindən vəfat edəcəyini bilmirik”.

Yüksək temperaturun cari təsirini hesablamaq üçün tədqiqatçılar 2003-2018-ci illər arasında ürək-damar xəstəlikləri və ya ölüm halları ilə bağlı Avstraliyanın Xəstəlik Yükü Bazasındakı məlumatlardan istifadə ediblər. Sonra onlar statistik modeldən istifadə edərək Avstraliyanın müxtəlif yerlərində isti hava ilə əlaqədar nə qədər insanın ürək-damar xəstəliyindən öldüyünü hesablayıblar. İsti hava ilə bağlı ürək-damar xəstəlikləri səbəbindən hər il orta hesabla 49 483 insanın öldüyü məlum olub.

Model göstərdi ki, 2030-cu ilə qədər isti havanın səbəb olduğu ürək-damar xəstəliklərindən ölənlərin sayı RCP4.5 ssenarisi üzrə 83,5% artaraq 90,779,7 nəfərə çatacaq. 2050-ci ilə qədər bu rəqəmin daha da artaraq 139 828,9 DALY-ə, yəni 182,6% artacağı gözlənilir. Daha ağır RCP8.5 ssenarisinə əsasən, DALY-lərin sayının 2030-cu ildə 92,7% artaraq 95 343,0 DALY-ə, 2050-ci ildə isə 225,6% artaraq 161 095,1 DALY-ə çatması proqnozlaşdırılır.

Tədqiqatın müəllifləri deyirlər ki, tədqiqat Avstraliyaya yönəldilsə də, artan temperatur və artan ürək-damar riski arasında əsas əlaqə bütün dünya üçün xüsusi önəm daşıyır.

Xüsusi risklər yerli iqlim şəraitindən, əhalinin demoqrafik xüsusiyyətlərindən və uyğunlaşma səviyyəsindən asılı olaraq fərqli ola bilsə də, ümumi tendensiya - temperaturun yüksəlməsi ürək-damar xəstəliklərinin yükünün artmasına səbəb olur. Model həmçinin göstərir ki, yüksək temperaturun ürək-damar xəstəliklərinə təsiri insanlara daha isti havalara uyğunlaşmağa kömək edəcək strategiyalar vasitəsilə kəskin şəkildə azaldıla bilər.

Əziz Mustafa, Oxuməni.az