Icma.az
close
up
RU
Azərbaycan muzeylərinin nadir eksponatları kiçik duz torbası

Azərbaycan muzeylərinin nadir eksponatları kiçik duz torbası

Icma.az xəbər verir, Azertag saytına əsaslanaraq.

Bakı, 31 oktyabr, Tatyana İvanayeva, AZƏRTAC

“Azərbaycan muzeylərinin nadir eksponatları” silsiləsindən oxucuları ölkənin muzey kolleksiyalarının növbəti unikal eksponatı ilə tanış edirik.

Qədim dövrlərdən bəri Azərbaycanda zərif, rəngarəng naxışlı və xovlu xalçalarla yanaşı, həm də yüksək bədii keyfiyyətə malik və gündəlik məişətdə geniş istifadə olunan xalı məmulatları da istehsal edilib. Hər bir evdə məfrəş, xurcun, heybə, çuval, çul, düz torbası və qaşıqdan kimi xalça sənəti nümunələri ilə öyünmək olardı. Bu nümunələr məişət əşyaları arasında mühüm yer tuturdu; əvvəlki nəsillərin həyatını onlarsız təsəvvür etmək mümkün deyildi. Əsrlər boyu davam edən sənətkarlıq ənənələrini qoruyub saxlayan xalça məmulatları istehsalı daim inkişaf edib və təkmilləşib.

Bu gün AZƏRTAC Azərbaycan Milli Xalça Muzeyinin kolleksiyasında olan və ilk baxışdan ən çox yayılmış adi məişət əşyası kimi görünən kiçik düz torbası haqqında hekayəni təqdim edir.

Yer üzündəki ən qədim ədviyyat olan duz həm bəşər tarixində, həm də gündəlik həyatımızda xüsusi yer tutur. Əsrlər boyu müharibələrə və ticarətə, mədəniyyətə və qidalanmaya təsir göstərən bu nemət insanların məişətində xüsusi yer tutub. Qədim dövrlərdə duz qiymətli bir əmtəə hesab olunurdu və bəzən qızıldan daha dəyərli idi. Hətta Qədim Romada əsgərlərə pul əvəzinə “duz payı” da ödənilirdi. Romalılar sahilyanı duz anbarlarından şəhərlərə duz daşımaq üçün Via Salaria kimi bütöv yollar tikirdilər. Çində eramızdan əvvəl 2700-cü ildə onlarla duz növü və onların çıxarılması üsulları təsvir edilib. Avropadakı ən qədim duz zavodlarının “Köhnə dünyanın” ən qədim şəhərlərindən birində - müasir Bolqarıstanın Qara dəniz sahilindəki Provadia-Solnitsata yaşayış məntəqəsində aparılan qazıntılar zamanı aşkar edildiyinə inanılır. Bu yaşayış məntəqəsinin sakinləri təxminən eramızdan əvvəl 5500-cü ildə, yəni eramızdan əvvəl 7500 il öncə qızıla bərabər olan duz çıxarmağa başladılar. Ticarət dəyərindən əlavə, duz uzun səyahətlərdə əvəzolunmaz yardımçı olub. Bir çox xalqın adət-ənənələrində duz qonaqpərvərlik və hörmət rəmzidir. “Quran” ayələrində isə duz dördüncü nemət kimi təsvir olunur...Bu, Azərbaycan torpağının da bizə səxavətlə bəxş etdiyi nemətdir.

Qeyd etmək lazımdır ki, duz istehsalı təkcə iqtisadi amilə deyil, həm də XIX əsr Azərbaycanın mədəni tarixinin ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Bu, ticarət yollarını və sosial strukturu (kəndli əməyindən muzdlu əməyə keçidi) dəyişdirib. Duz, həmçinin müəyyən dərəcədə Bakının şəhər kimi formalaşmasına da təsir göstərib.

Rusiyanın Azərbaycanı zəbt etdiyi dövrdə neft yataqları ilə yanaşı, duz mədənləri də xanların mülkiyyətindən xəzinəyə verilib və yaxşı gəlir mənbəyi olub. Beləliklə, XIX əsrin birinci yarısına aid rəsmi mənbələrdə duz istehsalının həcmi və satışından əldə edilən mənfəət neft istehsalı ilə yanaşı qeyd olunub. XIX əsr ərzində duz təkcə Yelizavetpol quberniyasına göndərilməyib, həm də Cənubi Qafqazdakı bazarlara, Rusiyanın mərkəzi əyalətlərinə, eləcə də Türkiyə və İrana ixrac edilib.

XIX əsrdə Azərbaycanda duz sadəcə bir sərvət deyildi; insanları, şəhərləri və bütöv ölkələri birləşdirən “ağ qızıl” idi. Bu nemət Kür çayında balıqçıları qidalandırır, Şamaxı və Quba bazarlarını doldurur, karvan yolları vasitəsi ilə İran və Türkiyəyə daşınırdı. Onun ağ kristalları Naxçıvan karxanaçılarının zəhmətini, Bakı tacirlərinin ticarət mübadiləsi hərraclarındakı ehtirasını və çar xəzinəsinin davamlı gəlirlərini əks etdirirdi.

(Düz torbası. Qarabağ, Azərbaycan. XX əsrin əvvəlləri.)

Duz adi insanların evlərində xüsusi toxunmuş və xalq tətbiqi sənətinin ənənəvi məişət əşyalarının bir hissəsi olan “düz torbası”nda saxlanılırdı. Bu əşya, əsasən, yun və pambıq iplikdən toxuma, bükmə və tüksüz texnikalar kimi xovlu materialdan istifadə etməklə hazırlanırdı. Onlar püsküllərlə bəzədilirdi. Sanki sənətkar qadınlar duz torbasına hörmətlərini ifadə edir, onun hər evdə qiymətli bir sərvət olduğunu vurğulayırdılar.

Azərbaycan Milli Xalça Muzeyində XIX və XX əsrlərə aid ənənəvi xalçalardan ibarət ümumi 1560 eksponatın sırasında 26 ədəd “düz torbası” da saxlanılır ki, bunlar, şübhəsiz ki, kolleksiyanın maraqlı bir hissəsidir.

(Düz torbası. Qarabağ, Azərbaycan. XIX əsr.)

Kolleksiyadakı ən qədim və ilk eksponat XIX əsrə aiddir, O, Qarabağda toxunub. Digər eksponatlar Şirvan, Qazax və Qarabağ sənətkarlarının əl işləridir.

Düz torbası (və ya “duzluq” və ya “duzqabı”) Azərbaycan və Türkmənistanda duz saxlamaq və daşımaq üçün istifadə edilən bəzək çantasıdır. Fərqli naxışlarla bəzədilmiş düz torbası uzunsov formadadır və zili üsulu, yaxud qarışıq texnika ilə yun, pambıq və ya ipək iplikdən hazırlanır. Naxışlar həndəsi cəhətdən müntəzəm və zəngin rənglidir, əsasən tünd qırmızı rəngdədir. Düz torbasının bəzəyi arxaik xalçaçılıq texnikalarını əks etdirir.

(Düz torbası. Qarabağ, Azərbaycan. XX əsrin əvvəlləri.)

Duz saxlamaq üçün duz torbasının təntənəli nümayişi tələb olunmurdu. Bu hekayənin “qəhrəmanları” isə zahirən “tənha həyat tərzi”nə baxmayaraq, tarixin bir hissəsinə çevriliblər. Onlar xatırladırlar ki, Azərbaycanda bir vaxtlar geniş yayılan, indi isə ölkəni keçmiş bir dövrün iqtisadi xəritəsində əhəmiyyətli bir oyunçuya çevirən duz – “ağ qızıl” mühüm rol oynayıb. Abşeronun ağ gölləri və Naxçıvanın dərin mağara mədənləri təkcə gəlir mənbəyi deyildi, onlar həm də sahibkarlığın, dözümlülüyün və insanların yerdən sərvət çıxarmaq qabiliyyətinin rəmzinə çevrilib. Eyni zamanda, duz qiymətli qlobal ticarət mənbəyi olub.

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:266
embedMənbə:https://azertag.az
archiveBu xəbər 31 Oktyabr 2025 16:41 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see401

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see379

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see358

Azərbaycanla tərəfdaşlıq yeni inkişaf perspektivləri açır

21 Noyabr 2026 20:18see344

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see340

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see318

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see301

Parisdə bugünkü etirazlara 21 mindən çox şəxs qatılıb

21 Noyabr 2026 21:24see232

Azərbaycanda regional tədris mərkəzinin yaradılması Dünya Bankı ilə müzakirə edilib

21 Noyabr 2026 15:42see226

Dünya iqtisadiyyatı təhlükə qarşısındadır KİV

22 Noyabr 2026 07:02see225

BOKT nin rəhbərliyinə təyinat olub

21 Noyabr 2026 14:31see221

Ekspert: Dövlət idarəçiliyinin rəqəmsallaşdırılması Azərbaycan iqtisadiyyatının rəqabət qabiliyyətini artırır

21 Noyabr 2026 17:24see220

La Liqa: Derbidə “sülh”

22 Noyabr 2026 00:06see215

Dərmanlar da icbari tibbi sığortaya daxil edilir Kimlər faydalanacaq?

20 Noyabr 2026 22:21see210

Fermer ucuz satır, alıcı baha alır: Qiymət fərqi harada yaranır?

21 Noyabr 2026 14:38see204

Sumqayıtda gənc oğlan qətlə yetirilib

22 Noyabr 2026 04:55see204

Allah uzaq tutsun, amma müharibə bizim işimizdir Hakan Fidan

22 Noyabr 2026 02:18see201

Mehriban Əliyeva və qızlarından Vyetnam mədəniyyətinə zərif ehtiram Foto

21 Noyabr 2026 15:21see201

Qızıl gələn il ucuzlaşacaq

21 Noyabr 2026 16:40see201

Türkiyə Super Liqası: “Qalatasaray” evdə sevindi

22 Noyabr 2026 00:13see200
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri