Azərbaycanda bank kreditlərinin faizləri niyə yüksəkdir?

Azərbaycanda kredit verən bankların vətəndaşlara təklif etdiyi faizlər arasında o qədər də ciddi fərq yoxdur. Vətəndaşları narazı salan səbəb bütün banklarda kredit faizlərinin yüksək olmasıdır. Xüsusilə istehlak və biznes kreditlərinin faizləri qonşu ölkələrlə müqayisədə kəskin fərqlənir.

Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin rəhbəri Akif Nəsirli də Modern.az saytına deyib ki, ölkədə kredit faizləri olduqca yüksəkdir.
“Bunun əsas səbəbi kredit portfelinin depozit və əmanətlardən formalaşmasıdır. Yəni ki, vətəndaşların banka yatırım etdiyi şəxsi vəsaitləri banklar digər şəxslərə kredit kimi  təqdim edir. Əgər bank vətəndaşdan depoziti 10%-lə alırsa, onun 2-3%-i bankın xərcləri kimi qəbul edilir. Bunlara əməkhaqqı, ofisin maddi cəhətdən təmin edilməsi və s. aiddir”.

Ekspert bildirib ki, depozitə qoyulan faizin 1,5-3 %  aralığında məbləğini Mərkəzi Bank təyin edir:“Ortalama hesablayanda 2% bankın (sonradan 1,1,5% üzərinə qoyur), 2% Mərkəzi Bankın üzərinə düşürsə, bu da ümumi 14% hesablanır. Lakin bu nisbi faiz sayılmır. Çünki hər bankın müstəqil faiz dərəcələri var”.

“Ölkənin kredit portfelinin 60-70%-i bu formada hesablanır. Lakin güzəştli kreditlər nisbətən aşağı faizlə verilir. Ölkədəki hər bir bankın öz kredit bazaları olmalıdır. Bank öz ehtiyat vəsaitini vətəndaşa ucuz faizlə də təqdim edə bilər. Bu da kredit və depozit yatırımlardan formalaşır. Ortalama olaraq, 10-13% aralığında təqdim edilir.”- deyə, o söyləyib.

Ekspertin sözlərinə görə, Mərkəzi Bankın idarə heyətinin sədri Taleh Kazımov mətbuat konfransında deyib ki, biz aşağı portfel və yuxarı marja (marja-kreditlərin üzərinə qoyulan bank mənfəəti) ilə kredit veririk. Yəni ölkədə bu prinsip ilə bütün kreditlər hesablanır. Sədr təklif edib ki, bu böyük portfel, kiçik marja ilə əvəz edilməlidir. Növbəti on illərdə banklar özləri üçün kapital yığımı formalaşdırıb öz vəsaitlərini portfelə daxil etməlidir.

Akif Nəsirli söyləyib ki, əgər bankın 1 milyon manat kapitalı varsa, onu vətəndaşa 0% dərəcəsi ilə verə bilər. Nəticədə, əmanətlərin də faiz dərəcələri aşağı düşmüş olacaq. Bu dəyişikliyi isə hər bir bank özü həyata keçirməlidir. Lakin bu dəyişiklik banka əlavə gəlir qazandırmadığı üçün tətbiq edilməsi qəliz məsələdir.

Ona görə də Mərkəzi Bank bir neçə il ərzində kredit stategiyasını dəyişdirmək üçün kommersiya banklarına donorluq etməlidir. Yəni, onlara “ucuz pullar” satmalıdır. Bu da ortalama 3-5% ilə hesablanır.
Zərif Sofiyeva