Azərbaycanın qlobal statusu artıb; regionda açıq aydın liderdir MÜSAHİBƏ

“Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, Azərbaycanın məntiqi hamıya məlumdur: respublika hər kəslə konstruktiv münasibətlər qurmağa çalışır”

Politoloq Mixail Belyayev "Moskva-Baku" portalına verdiyi müsahibədə Azərbaycanın Sülh Şurasında iştirakını şərh edib. Müsahibəni oxucularımıza təqdim edirik.

- Mixail Kimoviç, Donald Tramp tərəfindən yaradılan Qəzza Sülh Şurasının ilk iclası Vaşinqtonda keçirilir. Cənubi Qafqazdan (Azərbaycan və Ermənistan) və Orta Asiyadan olanlar da daxil olmaqla, təxminən 20 dövlət Şuraya qoşulub. Trampın bu Şuranı yaratmaqda məqsədi nədir?

- Tramp dünyanın ən kəskin uzunmüddətli münaqişələrindən birini - Fələstin-İsrail münaqişəsini - təbii ki, lider olacağı, müəyyən sayda eyni düşüncəli ölkələri bir araya gətirəcəyi və qlobal siyasəti öz xeyrinə istiqamətləndirəcəyi bir təşkilat yaratmaq üçün mərkəzi həll yolu seçib. Onun üçün Fələstin-İsrail nizamlanması sadəcə bir bəhanədir; uzunmüddətli perspektivdə bu struktur, Trampın qeyd etdiyi kimi, digər qlobal münaqişələrin həllini də əhatə edəcək.

Və belə bir təşkilatın yaradılması, müəyyən dərəcədə, onu BMT ilə müqayisə etmək istəyidir, baxmayaraq ki, sərt şəkildə deyil, amma yenə də. Aydındır ki, BMT (dünyanın taleyi üçün çox şey etməsinə baxmayaraq) əhəmiyyətli təsirini və beynəlxalq vəziyyətlərə təsir etmək və qlobal prosesləri idarə etmək qabiliyyətini itirib. BMT artıq 1960-cı və 1970-ci illərdəki kimi deyil. Rusiya da daxil olmaqla, dünya güclərindən heç biri Birləşmiş Millətlər Təşkilatının ciddi islahat tələb etdiyini inkar etmir.

Tramp başa düşür ki, BMT-də islahatların ABŞ-a faydası olmayacaq. Bundan əlavə, Birləşmiş Millətlər Təşkilatında islahatların aparılması illər çəkə bilər. Tramp başa düşüb ki, belə bir halda ABŞ BMT-yə alternativ bir struktur yaratmalıdır, bu struktur ona qlobal siyasətini həyata keçirməyə və qlobal təsir imkanlarından istifadə etməyə imkan verəcəkdir.

"Sülh Şurası" adı yaxşı imic gücləndiricisidir. Hazırkı Amerika lideri həm öz imicini, həm də ABŞ-ın imicini təşviq etməyə çalışır. Hər hansı bir məsuliyyətli lider öz imicini və ölkəsinin imicini təbliğ edir. Tramp komandanlıq etməyi sevən güclü bir insandır. Vəziyyəti təhlil edə bilən ölkələr bu təşkilatın, necə deyərlər, əhəmiyyətsiz olmadığını və bu quruma qoşulmalarının dünya siyasətində və qlobal böhranlarda qərar qəbul edə bilən dövlətlər kimi beynəlxalq statuslarını artıracağını başa düşürlər. Bu gün ABŞ siyasətini nəzərə almayan dövlət yoxdur. Həmişə "yox" demək üçün vaxt var, lakin qoşulan ölkələr Trampın təşəbbüsünə dəstək ifadə etməyin faydalarını başa düşürlər. Şura Türkiyə, BƏƏ və digərləri də daxil olmaqla bəzi əhəmiyyətli gücləri cəlb edib. Ümumilikdə, 20 ölkə Şuranın təsisçi üzvləri kimi qoşulub.

- Trampın Şuranın effektivliyinə diqqət yetirməsi başa düşüləndir. Bəs münaqişələrin onun vasitəsilə həllinin real perspektivlərini nəzərə alsaq necə olar? Məsələn, Aİ bu strukturu ciddi qəbul etmir...

- Aİ ölkələri Amerika liderinin siyasətinin spesifik təbiətinə, o cümlədən Avropa İttifaqına qarşı tənqidə görə Trampın dövründə ABŞ-dan ayrılmağa çalışırlar. Bundan ehtiyac, fayda və imic görən ölkələr Sülh Şurasına qoşulurlar. Deməzdim ki, bu təşkilat birdən-birə uzun müddətdir davam edən (və digər) münaqişələrin həllində hər şeyə qadir olacaq. Bunu düşünmək sadəlövhlük olardı. Amma həll yolu üçün səylər və istəklər mütləq olacaq. Xüsusilə, Fələstin-İsrail münaqişəsindən danışsaq, deyərdim ki, bu, daha qədimdir və geosiyasi, geoiqtisadi, dini və s. kimi bir sıra təsirlərə malik olduğu üçün Ukrayna münaqişəsindən daha mürəkkəbdir. Buna baxmayaraq, həll yolu üçün kollektiv istəklərə sahib olmaq, bunun üçün bir növ ortaq struktura sahib olmaq, heç birinin olmamasından daha yaxşıdır.

- Azərbaycanın Şuraya qoşulmasını necə şərh edərdiniz?

- Ümumiyyətlə, Azərbaycan hakimiyyətinin mövqeyi hamıya məlumdur: dünyadakı bütün münaqişələr beynəlxalq hüquq əsasında həll olunmalıdır. Biz həmçinin bilirik ki, Azərbaycanın özü uzunmüddətli münaqişə yaşayıb və BMT Təhlükəsizlik Şurasının Ermənistandan Azərbaycan ərazilərinin qaytarılmasını tələb edən qətnamələri təxminən 30 il yerinə yetirilmədi. Başqa sözlə, Azərbaycan BMT mexanizmlərinin səmərəsizliyini öz gözləri ilə görüb.

Bundan əlavə, Azərbaycan Respublikasının münaqişələrin əsasən təkbaşına həllində unikal təcrübəsi var. Bu, beynəlxalq presedentə çevrilib. Bu o deməkdir ki, Azərbaycanın təcrübəsində dünyanın qalan hissəsi ilə bölüşəcəyi çox şey var. Bundan əlavə, İlham Əliyevin bu yaxınlarda qeyd etdiyi kimi, Azərbaycanın məntiqi hamıya məlumdur: respublika hər kəslə konstruktiv münasibətlər qurmağa çalışır. Son illərdə Azərbaycanın dünyadakı statusu da artıb. O, regionda açıq-aydın liderdir. Azərbaycan həm nəqliyyat, həm də enerji mərkəzidir.

Azərbaycanın Sülh Şurasının təsisçi ölkələrinin əksəriyyəti ilə əla münasibətləri var, onların əksəriyyəti Azərbaycan Respublikasının yaxın tərəfdaşlarıdır. Buna görə də onun təcrübəsi Şurada faydalı ola bilər. Biz həmçinin Azərbaycanın Fələstin-İsrail münaqişəsi ilə bağlı mövqeyini də bilirik - buraya BMT qətnamələrinə riayət etmək də daxildir.

Bundan əlavə, Azərbaycan Trampın təklifini qəbul etdi, çünki bu, ABŞ ilə münasibətlərin inkişaf etdirilməsi baxımından və hazırkı Amerika prezidentinin Cənubi Qafqazdakı və Azərbaycan-Ermənistan sülh gündəliyindəki hazırkı rolu nəzərə alınmaqla ona fayda verir.

Tərcümə - Elçin Bayramlı