Bankın “qara siyahısı”ndan necə çıxmaq olar?

“Qara siyahı” termini ümumiyyətlə o halları təsvir edir ki, bir fiziki və ya hüquqi şəxs bankdan kredit götürmək istəyərkən bank və ya maliyyə institutları tərəfindən mənfi kredit tarixi səbəbindən rədd edilir.

AzPost xəbər verir ki, Azərbaycanda “qara siyahı” anlayışı hüquqi məhfum kimi qanunlarda konkret göstərilməsə də, bankların kredit tarixi (credit history) və kredit bürosu vasitəsilə risk qiymətləndirməsi sistemi var ki, bu da oxşar təsir göstərir. Məqsəd bu pis kredit tarixini düzəltmək və banklara olan etibarını bərpa etməkdir.

Qanunvericilik nə deyir?

Azərbay­canda “Kredit Büroları haqqında” qanun kredit tarixçələrinin toplanması, emalı və istifadəsi qaydalarını müəyyən edir. Bu qanuna əsasən, vətəndaşların əvvəlki ödəmə gecikmələri, gecikdirilmiş kreditləri kredit bürosunda qeydə alınır və banklar kredit verərkən həmin məlumatları yoxlayırlar.

2025-ci ilin may ayında Azərbaycan Banklar Assosiasiyasının baş iqtisadçısı Əzizəğa Haqverdiyev bildirib ki, ölkədə bankların xüsusi “qara siyahı”sı rəsmi olaraq ləğv edilib. Yəni, banklar müəyyən şəxsləri avtomatik olaraq “qara siyahıya” salmırlar. Lakin kredit tarixçəsi hələ də vacib meyardır.

“Qara siyahı”dan çıxmaq üçün əsas yollar

Aşağıdakı addımlar kredit siyahısında olan bir şəxsin banklarla olan maliyyə münasibətlərini bərpa etməsi üçün faydalı ola bilər:

1. Gecikmiş ödənişləri tam ödəmək
Kredit borcu və ya ödəniş gecikmələri varsa, ilk növbədə bu öhdəlikləri bağlamaq lazımdır. Ödənişlərin tam və vaxtında həyata keçirilməsi kredit bürosundaki qeydlərin düzəlməsinə təsir göstərə bilər.

2. Cari kreditlərin vəziyyətini yaxşılaşdırmaq
Yeni kredit götürmək mümkün olmadığında belə, mövcud kreditlərin aylıq ödənişlərini zamanında ödəmək, gecikmə yaratmamaq vacibdir. Hətta “az miqdarla gecikmə” belə risk faktorudur.

3. Giriş verməyən maliyyə göstəriciləri düzəltmək
Bankların qərar verirken baxdığı göstəricilər arasında gəlir sabitliyi, iş yeri, təminatçıların olması və ya girovun mövcudluğu daxildir. Mümkün olduqda bu göstəriciləri gücləndirmək (məsələn, sabit gəlir mənbəyi yaratmaq, təminatçı göstərmək) fayda verə bilər.

4. Kredit bürolarından şəxsi kredit hesabatını əldə etmək və onu yoxlamaq
Kredit tarixinizi kimlər və nə zaman necə qeydə alıbsa, kredit bürosundan sorğu verərək hesabatını almaq, səhv qeydləri aşkar edib düzəltmək üçün hüquqi yollar istifadə etmək lazımdır. Əgər hesabatda yanlış məlumat varsa, müvafiq maliyyə institutuna və ya büroya müraciət edib düzəliş tələb etmək mümkündür.

5. Banklarla danışıqlar aparmaq
Bəzi hallarda bankla razılaşma əldə etmək mümkündür — kredit şərtlərinin dəyişdirilməsi, borcun restrukturizasiyası, faizlərin azaldılması və s. Bu, bankın riskini azaldır və borclunun ödəmə qabiliyyətini yüksəldir.

6. Zamanla mənfi kredit tarixi “kölgədə qalır”
Həyat şəraitinin yaxşılaşması, ödəmələrin ardıcıl olması kredit tarixçəsindəki mənfi göstəricilərin banklar üçün daha az əhəmiyyətli olmasına səbəb ola bilər. Beləliklə, bir neçə il ardıcıl olaraq ödənişləri düzgün etsəniz, bankların qərarlarında bu tarixi daha yumşaq qiymətləndirə bilər.

Nə dəyişib — son qanunvericilik yenilikləri

“Qara siyahı” anlayışı rəsmi olaraq ləğv olunub – yəni banklarda xüsusi “qara siyahı” siyahısı yoxdur.

Banklar hələ də kredit tarixi vasitəsilə risk qiymətləndirməsi aparır. Borcun gecikməsi və digər mənfi göstəricilər banka müraciət edərkən rədd cavabı ala bilər.

Yeni qanunvericilikdə kiçik sahibkarların və mal kredit satışları edənlərin kredit bürosuna məlumat vermə məcburiyyəti bəzi hallar üçün dəyişdirilmişdir. Bu, insanların kredit tarixçəsinin mənfi təsirinin azaldılmasına səbəb ola bilər.

Qeyd etmək lazımdır ki, “qara siyahı”dan çıxma prosesi uzun vaxt ala bilər və birbaşa qanunda bu anlayışın aradan qaldırılması yoxdur. Lakin kredit tarixçəsinin yaxşılaşdırılması və öhdəliklərin yerinə yetirilməsi yolu ilə bankların gözündə etibarın bərpası mümkündür.

AzPost.az

Paylaş