Büdcənin neftdən asılılığı nə qədərdir?

“2026-cı ildə dövlət büdcəsinin gəlirləri 38,6 milyard manat məbləğində proqnozlaşdırılır". 

Bunu maliyyə naziri Sahil Babayev bu gün Milli Məclisin plenar iclasında “Azərbaycan Respublikasının 2026-cı il dövlət büdcəsi haqqında” qanun layihəsinin müzakirəsi zamanı deyib. Nazir qeyd edib ki, gəlirlərin 22,2 milyard manatı və ya 57,4 faizi qeyri-neft sektoru üzrə daxilolmalar hesabına reallaşacaq ki, bu da cari illə müqayisədə 2,1 milyard manat və ya 10,6 faiz çoxdur: 

"Bununla da, cari xərclərin qeyri-neft gəlirləri hesabına örtülən hissəsi 88 faiz proqnozlaşdırılır. Qeyri-neft sektorundan gəlirlərin 13,3 milyard manatını vergi orqanlarının, 6,9 milyard manatını gömrük orqanlarının xətti ilə daxilolmalar, 1 milyard manatını büdcə təşkilatlarının ödənişli xidmətləri üzrə daxilolmalar, 531 milyon manatını sair daxilolmalar, 450 milyon manatını isə dividendlər təşkil edəcəkdir. 

Neft-qaz sektorundan gəlirlər isə 16,4 milyard manat və ya büdcə gəlirlərinin 42,6 faizi məbləğində proqnozlaşdırılır. Bu daxilolmaların 3,6 milyard manatı konsorsiumlar və ARDNŞ-in, 12,8 milyard manatı isə Dövlət Neft Fondundan dövlət büdcəsinə transfertin payına düşür". 

S.Babayev vurğulayıb ki, qeyri-neft gəlirlərində artım hesabına 2026-cı ildə fonddan dövlət büdcəsinə transfertin həcmi 1,7 milyard manat azalacaq: 

“Bu amil Dövlət Neft Fondunun ehtiyatlarının qorunması strategiyamıza tam uyğundur”. Beləliklə, cari illə müqayisədə cəmi vergi orqanlarının xətti ilə daxilolmalar 9,1 faiz, gömrük rüsumları və idxala vergi daxilolmaları 4 faiz, ödənişli xidmətlər üzrə daxilolmalar 16 faiz, digər daxilolmalar isə 9,6 faiz çox olacaq. 

Həmçinin, nazir bildirib ki, qeyri-neft gəlirlərinin dinamik olaraq artması dövlət büdcəsinin neft amilindən asılılığını azaltmaqla yanaşı, strateji valyuta ehtiyatlarına qənaət imkanı yaradır: 

"Ortamüddətli dövrdə dövlət maliyyəsi sahəsində neftdən asılılığın minimal həddə endirilməsi, habelə dövlət borcunun dayanıqlı səviyyədə qorunması üçün hökumət tərəfindən metrik strateji hədəflər və müvafiq yol xəritəsi müəyyənləşdirilib. 

Təqdim olunan 2026-cı il dövlət büdcəsi büdcə layihəsində eyni zamanda büdcədənkənar dövlət fondlarının və regionların dövlət büdcəsindən asılılığının minimallaşdırılması prinsipi rəhbər tutulub ki, bu da fiskal dayanıqlığın digər mühüm parametrləri kimi çıxış edir”. 

“Cebheinfo.az”-a açıqlamasında iqtisadçı Akif Nəsirli bildirib ki, hazırkı məlumatlar və büdcə proqnozlarına əsaslanaraq, Azərbaycan dövlət büdcəsinin neft-qaz gəlirlərindən asılılığının hələ də yüksək olduğunu söyləmək olar: 

“2026-cı il büdcəsi üzrə proqnoza görə, dövlət gəlirlərinin 43%-i birbaşa neft-qaz sektorundan gəlir, 57%-i isə rəsmi olaraq qeyri-neft sektoru kimi göstərilir. Lakin bu 57% qeyri-neft gəlirləri tam real “qeyri-neft” deyil. Buraya bir sıra neft gəlirləri də daxil edilir. Məsələn, SOCAR və xarici neft şirkətlərinin ödədiyi vergilər, neft ixracı və neft-logistika ilə bağlı gəlirlər, neftdən əldə edilən investisiya mənfəətləri, qaz və mazutdan istehsal edilən elektrik enerjisindən gələn gəlirlər və s. 

Bu gəlirlər bəzən təsnifat zamanı “qeyri-neft sektoru” kimi göstərilir. Nəticədə, büdcədəki qeyri-neft payı rəsmi statistikada yüksək görünə bilər, amma real mənada neft-qazdan birbaşa və dolayı asılılıq hələ də 60%-dən çoxdur”. 

Akif Nəsirli vurğulayıb ki, büdcənin artıq neftdən tam asılı olmadığını söyləmək olmaz: 

“Vətəndaşlar “büdcəmiz artıq neftdən asılı deyil” fikrinə qapıla bilərlər, amma reallıqda neftdən asılılıq hələ də yüksəkdir. Ümumilikdə, büdcə proqnozu optimist mövqedən hazırlanıb, neft qiyməti yuxarı səviyyədə götürülüb, inflyasiya və manatın sabit məzənnəsi isə real risklərdən asılıdır”. 

Əfsanə Rəcəb 
“Cebheinfo.az”

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin