Cansız əşyalara həyat verən kukla ustaları REPORTAJ

Bakı, 18 aprel, Fidan Əlizadə, AZƏRTAC

Uşaq gülüşlərinin ən səmimi səsləndiyi, gözlərin böyük heyranlıqla səhnəyə dikildiyi məkan məhz kukla teatrlarıdır. Bu sənət məbədi dünyanın bir çox ölkələrində qədimdən bəri mövcuddur və hər bir mədəniyyətdə özünəməxsus üslubda inkişaf edir. Məlumdur ki, səhnədəki hər kukla görünməyən əllərin can verdiyi “aktyorlardır”. Onlar danışır, oynayır, gülür və bizi bəzən düşündürür. Bu cansız əşyalara həyat verənlər isə kukla ustalarıdır.

AZƏRTAC-ın əməkdaşı Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrına üz tutaraq səhnənin arxa planını - tamaşaların, kuklaların, irili-xırdalı səhnədə gördüyünüz hər detalın hazırlandığı məkana yollanıb. Sözsüz ki, rekvizit sexinə. Burada illərin təcrübəsi, sənətə sevgi və fədakarlıqla çalışan yaradıcı komanda ilə həmsöhbət olub. Biz orada olarkən qaynar iş prosesi gedirdi. Rəssamlar, qəlibçilər, maketçilər, dərzilər, bir sözlə hamı işləyirdi. Adlarını sirr kimi saxladıqları 2 tamaşa üzərində eyni zamanda işləyirdilər. Biz də fürsətdən istifadə edib bu zövqlü təsfiri sizinlə bölüşmək istədik.

22 ildir kuklaların sirdaşı olan quruluşçu rəssam Rəvanə Yaqubova deyib ki, hər bir kuklanın öz hekayəsi var: “Biz kağız, parça, papyamaşa, taxta, qupka – müxtəlif materiallarla çalışırıq. İşin çətinliyi hazırlanan obrazın mürəkkəbliyindən asılıdır. Məsələn, “Müqəvva və Leyla” tamaşasındakı bir ağac kuklasının hazırlanması çox zaman alır və dəqiqlik tələb edir. Əvvəlcə eskiz çəkilir, sonra ustalara ötürülür, müxtəlif mərhələlərdən keçir: qupka və oenadan yığılıb, parçalarla örtülür, simlər əlavə edilir. Gözləri, ağzı mexaniki şəkildə hərəkət edir. Bu isə rejissorun təxəyyülünün məhsuludur. Hər yeni tamaşa yeni dünya deməkdir”.

Rəna Abbasova da bu sənətə könül bağlayıb. O, bir neçə kuklanın hazırlanmasının təxminən iki ay çəkdiyini vurğulayıb: “İlk olaraq heykəltəraş onun bədən formasını yaradır. Ardınca papyamaşa ustası bu formanı qəlibə salır. Gipslə və kağızla formalaşdırıb, sonra biz onu boyayırıq. Nəhayət, dərzilər kuklanın geyimini tikir. Bu bir kollektiv işidir”.

Maketçi rəssam Nahid Sarıyev kuklaların yalnız yaradılmasında yox, dekorların hazırlanmasında da aktiv rol oynayır: “Əvvəlcə heykəltəraş kuklanı düzəldir, sonra mən onun kağızdan qəlibini çıxarıram. Dekorlar da tamaşanın ruhunu daşıdığı üçün onların üzərində də xüsusi diqqətlə işləyirik”.

Konstruktor- rəssam Cavid Hüseynov isə bu sənətə 16 ilini verib: “Kuklaların əl, ayaq, göz və ağız mexanikasını hazırlayıram. Əgər sadədirsə, bir günə 3 kukla hazırlaya bilirəm. Əvvəllər çətin gəlirdi, amma indi artıq bu iş mənim bir parçamdır”.

Kuklaların zövqlü geyimləri isə dərzi Cəfərli Dilşadın əllərindən çıxır. O diqqətə çatdırıb ki, kuklalar hazır olandan sonra eskizlərə əsaslanaraq onların paltarlarını tikir. Bir tamaşanın geyim işi üç aya qədər vaxt aparır.

Teatrın gənc rəssamlarından biri Səbinə Haqverdiyevadır. Səbinə uşaqlıqdan rəssamlığa, sənətə, kuklalara böyük sevgisi olub. O quruluşçu rəssamların ona həvalə etdiyi,səhnə geyimləri, kuklaları böyük zövqlə hazırlayır. Hər birinə özünəməxsus sevgi ilə yanaşıb, yeni nəfəs verib. Beləcə, özünün məsum uşaq dünyasında saxladığı rəngləri, boyaları, uşaqlara olan sevisini yaratmış olduğu nümunələrlə göstərir.

Bütün bu yaradıcı işin arxasında duran əsas şəxslərdən biri baş rəssam İqbal Əliyevdir. Onun sözlərinə görə, 20 ildir ki, Kukla Teatrında çalışır. “Bu yer nağıllar aləmidir. Uşaqları aldatmaq mümkün deyil. Bu səbəbdən hər detalı incə işləməyə çalışırıq. Teatrımızın repertuarında 46 tamaşa var və onların hər birinin özünəməxsus kuklaları, rekvizitləri var. Bir personaj bir tamaşaya aiddirsə, digəri üçün istifadə edilə bilməz. Biz kuklalarla bir obraz yaradırıq. Hər rəssamın öz dəsti-xətti, rəng dünyası var. Uşaqların sevgi dolu baxışları bizim ən böyük qazancımızdır”,- deyə İ.Əliyev əlavə edib.

Azərbaycan Dövlət Kukla Teatrı təkcə ölkədə yox, xaricdə də öz sözünü deyən sənət ocağıdır. Bu teatrda kukla janrının hər növü var və hər biri peşəkar komandanın birgə yaratdığı möcüzəyə çevrilir.

Burada gördüklərimiz, həmsöhbət olduqlarımız bir daha deməyə əsas verir ki, səhnədə canlanan hər kuklanın araya-ərsəyə gəlməsində neçə-neçə insanın zəhməti, göz nuru, duyğusu, sevgisi yaşayır. Bəlkə də bu sənətə olan sonsuz sevginin nəticəsidir ki, Kula Teatrına üz tutanların sayı gündən-günə çoxalır…