Cəmi 2 il dözsək: Azərbaycanda 80 milyard dollarlıq “yasdıq” var

Bu il Azərbaycan büdcəsində neftin 1 barelinin qiyməti 65 dollardan götürülüb. 

Ancaq hazırda baş verən bir sıra proseslərin, o cümlədən neft hasilatçısı olan Venesuela Prezidenti Nikolas Maduronun tutulmasının neft qiymətlərinə necə təsir edəcəyi, qiymətlərin daha da ucuzlaşmasına gətirib çıxaracağı aktualdır. 

“Cebheinfo.az” xəbər verir ki, iqtisadçı-ekspert Natiq Cəfərli cari ildə neft qiymətlərinin hansı istiqamətdə dəyişəcəyi bağlı suallara aydınlıq gətirib: 

-Neft 2026-cı ildə ucuzlaşacaqmı? 

-Bəli, bu il neftin ortalama (illik) qiymətləri 45-55 dollar arası olacaq.

- Neftin ucuzlaşması niyə baş verəcək? 

- Dünyada neft bolluğu yaşanır, hələ ki, OPEC+ süni şəkildə qiymətləri 60 dollar civarında tuta bilib, amma, bu uzun müddət davam etməyəcək. Bundan başqa, bu il ABŞ-də ara seçkiləridir, respublikaçılara ucuz neft-benzin lazımdır, çünki orta statistik ABŞ seçicisinin xarici siyasət, Ukrayna, Rusiya, İran marağında deyil, hər səhər maşınına vurduğu benzinin qiyməti onun qərar verməsində birbaşa rol oynayır. 

Bundan başqa, ABŞ-də daxili yükdaşımaların 70%-ə yaxını yük avtomobilləri ilə həyata keçirilir ki, bu da mal-məhsulların maya dəyərinə ciddi təsir göstərir. Benzin və dizel yanacağı ucuzlaşdıqca, ölkə daxilində qiymətlər də düşür, inflyasiya azalır ki, bu da seçkidə respublikaçılar üçün əlavə səs-seçici deməkdir,

- Azərbaycana ucuz neft qiymətləri necə təsir göstərəcək?

- Məmləkətin problemi tək ucuz neft deyil, həm də hasilatın kəskin azalmasıdır. İndiki primitiv iqtisadi modelə baxsaq aydın olacaq ki, neft 45-50 dollar arası olsa, ÜDM göstəriciləri, maksimum, 1% civarında olacaq, ticarət dövriyyəsində mənfi saldo yaranacaq, ölkəmizə daxil olan valyutanın həcmi azalacaq. 

Amma ucuz neftin birbaşa büdcəyə təsiri məhduddur – Neft Fondu neftin qiymətindən asılı olmayaraq, büdcəyə nəzərdə tutulduğu qədər pul köçürəcək. Büdcəyə təsiri neft şirkətlərinin vergilərinin kəskin azalması ilə olacaq – bu il SOCAR, Bp (ABƏŞ) və digər neft şirkətlərinin büdcəyə ödədiyi vergilər azalacaq.

- Azərbaycan hökuməti nə etməlidir?

- Ötən həftə Özbəkistan Prezidentinin qızı, bu ölkənin Prezident Administrasiyasının rəhbəri Saida Mirziyoyeva geniş müsahibə verib və deyib ki, ölkədə ciddi islahatlar olacaq, ilk növbədə məhkəmə və hüquq-mühafizə orqanları dəyişəcək ki, iqtisadiyyatda ciddi artım baş versin. Bəli, iqtisadi islahatlar məhz hüquq-mühafizə və məhkəmə orqanlarından başlamalıdır, bu, birmənalı olaraq belədir. 

Digər məsələ isə odur ki, Azərbaycanın 80 mlrd. dollara yaxın təhlükəsizlik “yasdığı” var – hökumət bu “yasdıqdan” sadəcə “yatmaq” üçün istəfadə edir, bu yolverilməzdir, 80 mlrd. dollar bizə 2-3 il rahat və sürətli islahatlar aparmaq üçün sərbəstlik verir, bu fürsəti indi qaçırsaq, o yasdığı yeyib-bitirəcəyik, sonra çox ağır durumla qarşı-qarşıya qalacağıq.

Hökumətin əsas yanlışı odur ki, büdcə gəlirlərinin azalmasını 1 nömrəli problem kimi görür, bu məsələni həll etmək üçün daha böyük yanlışa gedərək vergi-rüsum-cərimələri artırır. Halbuki, ölkənin 1 nömrəli problemi iqtisadi aktivliyin, əlavə dəyərin yaranma sürətinin zəifləməsidir! 

Hökumət baxışını, prioritetlərini dəyişməlidir, əsas problemi iqtisadi daralma kimi görsələr, ilk bu məsələni həll etmək üçün addımlar atmaq lazım gələcək ki, bu da, tam tərsinə, vergi-rüsum-cərimələrin azalmasını mütləq edir. 

Bəli, bu zaman ilk 2 ildə büdcəyə daxilolmalar azalacaq, amma bunun üçün də 80 mlrd. dollarlıq “yasdıq” var. Sonra hər şeyi doğru etsək, cəmi 2 ilə iqtisadi aktivliyin, əlavə dəyər yaratma sürətinin artması hesabına büdcəyə indikindən daha çox daxilolmalar baş verəcək. Yəni daha az vergi-rüsum-cərimə dərəcələri ilə daha çox pul yığmaq mümkündür.

Nigar Abdullayeva
“Cebheinfo.az”
 

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin