“CƏNUBİ QAFQAZDA YENİ DÖVR BAŞLAYIR” “Proses çoxlu qeyri müəyyənliklərlə müşayiət olunur”

Fərhad Məmmədov: “Əsas məsələ odur ki, siyasi-diplomatik mexanizmlər artıq müəyyən edilib”

“8 avqust 2025-ci ildə Vaşinqtonda Azərbaycan Prezidenti və Ermənistanın Baş naziri tərəfindən ABŞ Prezidentinin vasitəçiliyi ilə imzalanmış Birgə Bəyannamə və sülh sazişinin paraflanması bölgədə tamamilə yeni konfiqurasiyanın əsasını qoyub”.

“AzPolitika” bildirir ki, bunu politoloq Fərhad Məmmədov Cənubi Qafqaz regionunda gedən transformasiya prosesini şərh edərkən bildirib. Onun sözlərinə görə, 1990-cı illərin əvvəllərindən formalaşmış regional düzən artıq etibarlılığını itirib və 44 günlük müharibənin nəticələri Cənubi Qafqaza yeni “opsiyalar” təqdim edib.

“Birinci nəticə – Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin bərpasıdır”

Politoloq qeyd edib ki, bu reallıqla ilk olaraq Rusiya 10 noyabr 2020-ci il bəyanatı ilə razılaşıb, daha sonra Avropa İttifaqı və Fransa 7 oktyabr 2022-ci ildə bunu faktiki qəbul edib, ABŞ isə 2025-ci ilin avqustunda təsdiqləyib. Onun fikrincə, ATƏT-in Minsk Qrupunun ləğvi və Ermənistanın bu nəticəni tanıması ədalətli yekunun rəsmiləşməsi deməkdir.

“İkinci nəticə – Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh”

F. Məmmədov deyib ki, münaqişənin ərazi komponenti artıq paraflanmış sülh sazişinin mətnində həll olunub və Birgə Bəyannamə tərəflərə aydın yol xəritəsi təqdim edir. O bildirib ki, etnik komponentin tam neytrallaşdırılması uzunmüddətli proses olacaq və burada həm hökumətlərin, həm də vətəndaş cəmiyyətinin koordinasiyalı fəaliyyəti vacibdir.

Politoloq əlavə edib ki, sülh sazişinin imzalanması və ratifikasiyası mərhələsində hələ də qeyri-müəyyənlik mövcuddur. O, Ermənistanın parlament seçkilərinin və yeni Konstitusiya üzrə referendumun nəticələrini əsas risk amili kimi göstərib.

“Üçüncü nəticə – Ermənistan–Türkiyə münasibətlərinin normallaşması”

Fərhad Məmmədov vurğulayıb ki, Ankara ilə İrəvan arasında normallaşma prosesi birbaşa Azərbaycan–Ermənistan xəttindəki dinamikanın nəticəsidir. O deyib ki, bu prosesin zamanında baş verəcəyi gözlənilir. Lakin yenə də Ermənistanın seçki və referendum nəticələri, həmçinin xarici aktorların prosesi süni şəkildə sürətləndirməyə cəhd etməsi risk yaradır.

“Dördüncü nəticə – kommunikasiya xətlərinin açılması”

Ekspert bu istiqamətdə qeyri-müəyyənliklərin daha çox olduğunu bildirib:

TRIPP rejiminin Ermənistan və ABŞ tərəfindən təsdiqlənməsi və Azərbaycanla razılaşdırılması;Naxçıvanda dəmir yolunun modernizasiyası, bunun vaxt və maliyyə çərçivəsi;Naxçıvanın Türkiyə və Ermənistanla dəmir yolu bağlantısının qurulması;Qars–Naxçıvan dəmir yolunun tikintisinin vaxtı;Ermənistan ərazisində “Rusiya Dəmir Yolları”nın statusuna Qərbin reaksiyası və TRIPP-in rus konsessionerini faktiki olaraq nəzərə almaması.

Fərhad Məmmədov hesab edir ki, transformasiya dövrünün risklərlə müşayiət olunması normaldır. Əsas məsələ odur ki, siyasi-diplomatik mexanizmlər artıq müəyyən edilib və bütün məsələlərin məhz bu çərçivədə həll olunacağına dair öhdəliklər mövcuddur.

Qeyri-müəyyənlik olan hər bir mövzu üzrə həll variantları və konkret müddətlər müəyyən olunub: “Deməli, vəziyyət o qədər də pis deyil”.

Sonda politoloq bildirib ki, Cənubi Qafqaza təqdim olunan yeni geosiyasi opsiyalar region ölkələrinin suverenliyini və müstəqilliyini gücləndirməli, həmçinin xarici aktorların öz rəqabətlərini açıq qarşıdurma səviyyəsinə qaldırmasının qarşısını almalıdır.

Rasim Əliyev
“AzPolitika.info”