“Dəmir ledi”nin 100 illiyinə sözardı

Məni tənqid edən insanlar mənim Temzanın dalğalarında necə addımlamağımı görsələr, deyərdilər ki, o, üzə bilmədiyi üçün belə edir”

Onun haqqında bu gün həm tərif, həm də tənqid səsləri eşidilir. Amma “dəmir” irsi pas tutmur. Söhbət İngiltərənin ilk qadın baş naziri, “Dəmir ledi” kimi tanıdığımız Marqaret Tetçerdən gedir.

Bu gün onun doğumundan düz 100 il keçir.

Tetçer adı bir əsrdir ki, həm siyasi iradənin simvolu, həm də ictimai bölünmələrin qaynağı kimi səslənir.

Marqaret Tetçer 1925-ci ildə İngiltərənin Grantham şəhərində, ərzaq dükanı işlədən bir ailədə doğulub. Daha sonra Oxford Universitetində kimya təhsili alıb, amma marağı tədricən laboratoriyadan siyasət meydanına yönəlib.

1959-cu ildə parlamentə seçilməsi ilə başlayan yol, 1979-cu ildə Böyük Britaniyanın ilk qadın baş naziri kimi tarixə düşməsi ilə nəticələndi. O, Konservativ Partiyanı yalnız seçkilərdə deyil, düşüncə tərzində də yenidən formalaşdırdı

“İngiltərənin ehtiyacı – Dəmir Ledidir”

Hakimiyyətə gəldiyi 1979-cu ildə ölkə dərin iqtisadi böhran içində idi. Tetçer inanırdı ki, Böyük Britaniyanın dirçəlişi yalnız sərt və prinsipial qərarlarla mümkündür.

O, dövlətin iqtisadiyyata müdaxiləsini azaldır, azad bazar iqtisadiyyatını önə çəkirdi.

Həmkarlar ittifaqlarının təzyiqlərinə qarşı dayanması, dövlət müəssisələrinin özəlləşdirilməsi və vergi siyasətində islahatlar aparması onun “dəmir” obrazını yaratdı.

Bu sərtlik bəzilərinə ümid, bəzilərinə isə ağrı gətirdi. Amma Tetçer inandığı yoldan dönmədi.

“İngiltərənin çoxdankı yaralarını sosializmlə sağaltmağa çalışmaq – leykemiyanı zəli ilə müalicə etməyə oxşayır”

Tetçer üçün sosializm təkcə siyasi istiqamət deyil, yanlış bir müalicə üsulu idi.

Onun baxışına görə, dövlət yardımlarına arxalanmaq insanın azadlığını məhdudlaşdırırdı. O, cəmiyyətin dirçəlişini fərdi təşəbbüsdə və çalışqanlıqda görürdü. Bu siyasət bir tərəfdən Britaniyanın iqtisadi dayanıqlığını artırdı, digər tərəfdən sosial bərabərsizliyi dərinləşdirdi.

Tetçer beynəlxalq arenada da kəskin və bəzən mübahisəli fikirli idi.

O, ABŞ-ni bəşəri azadlıqların qalası kimi görür, belə deyirdi: “Amerika – yeni İsraildir. Onu müqəddəslər yarada bilmədilər, əgər yaratsaydılar, çətin ki ora dirçələrdi”.

Bu düşüncə onun ABŞ prezidenti Ronald Reyqanla yaxın münasibətlərinin ideoloji əsasını təşkil edirdi.

“Bəxtim gətirmədi..”

Tetçer tez-tez uğurunun kökünü uşaqlıqda qazandığı dəyərlərlə izah edirdi: “Deməzdim ki, bəxtim gətirdi. Bütün həyatımı atama borcluyam”.

Atası həm ərzaq dükanı işlədirdi, həm də bələdiyyə şurasının üzvü idi. Gənc Marqaret siyasəti, nizam-intizamı və müstəqil qərar verməyi ondan öyrənmişdi. Özü də deyirdi ki, balaca şəhərin kübar ailəsində qazandığı tərbiyə ona seçkilərdə qələbə gətirib.

“Elçibəy mənimlə mübarizə aparırdı ki…” – Bakıya səfər

1992-ci ilin sentyabrında “Dəmir ledi” Marqaret Tetçer Bakıya səfər edib.

Bu, Azərbaycanın yenicə müstəqillik qazandığı, siyasi və iqtisadi sabitliyin hələ formalaşmadığı bir dövr idi.

Səfərin məqsədi həm İngiltərəyə məxsus şirkətlərin fəaliyyətini öyrənmək, həm də bölgədəki yeni reallıqları dəyərləndirmək idi.

Səfər həm də BP şirkətinin təşəbbüsü və Azərbaycanın dəvəti ilə baş tutmuşdu.

O dövrdə prezident olan Əbülfəz Elçibəylə görüş hər iki tərəf üçün yaddaqalan olmuşdu.

Elçibəyin köməkçisi Oqtay Qasımov həmin səfəri belə xatırlayır:

“Elçibəy üçün də Tetçerlə görüş çox yaddaqalan oldu. Hətta Bakı səfərindən sonra mərhum prezidentin Tetçerlə çox yaxşı münasibətləri var idi… Məqsəd İngiltərəyə məxsus şirkətlərin fəaliyyətini araşdırmaq, həm də yeni müstəqillik qazanmış Azərbaycandakı vəziyyəti dəyərləndirmək idi”.

Tetçer sonradan Elçibəy barədə deyib: “Mən bu həyatda Elçibəy kimi millətini sevən insan görmədim.

O, bizimlə neftin hər barelinə görə mübarizə aparırdı. Səbəbini soruşanda dedi ki, neft mənim deyil, xalqındır.Onu sonrakı nəsillərə də çatdırmaq lazımdır”.

Bir əsr sonra..

Bu gün Tetçerin adı Britaniya siyasətində hələ də çəkilir.

Kimisi onu “millətin xilası” adlandırır, kimisi isə “xalqdan uzaq lider”.

Ancaq hər iki tərəf bir fikirdə razıdır: o, Britaniyanı dəyişdirdi.

Bir əsr sonra da onun izi parlamentin divarlarında, iqtisadi debatlarda və gündəlik söhbətlərdə qalır.

Və bəlkə də elə buna görə  Tetçerin “dəmir” irsi hələ də pas tutmur.

Ayşən

Gununsesi.info